بهاره بهرامی قلعههای تاریخی از آن دسته از آثار تاریخی هستند که تقریباً در همه نقاط کشور میتوانید یکی از آنها را پیدا کنید. قلعههای کشور در دوران مختلف با هدف حفاظت از شهرها، کنترل مسیرهای تجاری، دفاع در برابر حملات دشمنان و سکونت پادشاهان ساخته شدهاند. هر یک از این بناها شاهکاری از معماری ایرانی در ادوار مختلف بودهاند، بهطوریکه برخی از آنها همچنان شکوه و عظمت خود را حفظ کردهاند.
در این مطلب قصد داریم شما را با چند تا از معروفترین قلعه های ایران آشنا کنیم؛ قلعههایی که هر کدام بهنوعی نمایانگر تاریخ، فرهنگ و هنر این سرزمین هستند؛ بنابراین اگر به تاریخ، معماری یا ایرانگردی علاقهمند هستید، تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
چرا قلعه های ایران مشهور هستند؟
مسلم است که قلعه های ایران تنها بناهایی سنگی نیستند، بلکه بخشی از هویت تاریخی و نظامی این سرزمین بهحساب میآیند. موقعیت جغرافیایی ایران، قرار گرفتن در مسیر راههای مهم تجاری و وقوع جنگها و درگیریهای متعدد در طول تاریخ، باعث شد حکومتهای مختلف برای حفاظت از شهرها، مرزها، راههای ارتباطی و مراکز حکومتی، دژها و قلعههای متعددی را احداث کنند. بسیاری از این سازهها در نقاط مرتفع، کوهستانها، گذرگاههای استراتژیک یا حاشیه کویر ساخته شدهاند تا بیشترین دید و تسلط را بر محیط اطراف داشته باشند.
البته اهمیت فعلی قلعهها تنها به قدمت زیاد آنها مربوط نمیشود؛ در واقع معماری هوشمندانه، سیستمهای دفاعی پیشرفته و نقش مهمی که در رویدادهای تاریخی داشتهاند، آنها را به ارزشمندترین آثار تاریخی کشور تبدیل کردهاند. به همین خاطر است که برخی از این قلعهها مانند ارگ بم، دژ محمد علی خان یا قلعه الموت جزء جاذبههای گردشگری هم هستند.
تفاوت قلعه، ارگ و دژ
اگرچه این سه واژه زیاد بهجای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر معماری و کاربری تفاوتهای مهمی با هم دارند که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- قلعه به یک مجموعه دفاعی گفته میشود که برای حفاظت از یک منطقه یا مسیر ساخته میشد و معمولاً دارای برج، بارو، دروازه و استحکامات نظامی است.
- ارگ مرکز حکومت در یک شهر یا قلعه بوده و شامل اقامتگاه حاکم، خانواده او و ساختمانهای اداری و نظامی میشده است. ارگ معمولاً در امنترین قسمت قلعه احداث میشد.
- دژ واژهای قدیمیتر در زبان فارسی است که به استحکامات دفاعی گفته میشود.
فهرست معروف ترین قلعه های ایران
ایران صدها قلعه، ارگ و دژ تاریخی دارد که در دورههای مختلف تاریخ ساخته شدهاند؛ از هخامنشیان و اشکانیان گرفته تا ساسانیان، سلجوقیان، صفویان و قاجاریان. در ادامه مشهورترین قلعه های تاریخی ایران را معرفی خواهیم کرد که بسیاری از آنها جزء آثار ملی یا میراث جهانی محسوب میشوند.
ارگ بم
ارگ بم یکی از بناهای تاریخی ایران و بزرگترین سازه خشتی جهان است که در استان کرمان قرار دارد. این مجموعه که در گذشته هسته اصلی شهر تاریخی بم بوده، به دلیل معماری منحصربهفرد، وسعت زیاد و ارزش تاریخی، در سال ۱۳۸۳ (۲۰۰۴ میلادی) در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. قدمت ارگ بم دستکم به دوره هخامنشیان و حدود سده ششم پیش از میلاد بازمیگردد؛ هرچند در دورههای اشکانی، ساسانی و پس از اسلام نیز بارها تحت توسعه و گسترش قرار گرفت.
ارگ بم در واقع بخشی از یک دژ بزرگ بوده که در مرتفعترین نقطه آن، بخش حکومتی یا ارگ قرار داشته است. این مجموعه شامل بخشهای مختلفی مانند کاخ حکومتی، سربازخانه، اصطبل، مسجد، بازار، خانههای مسکونی، برجهای دیدهبانی و باروهای دفاعی بوده است. دورتادور این مجموعه دیوارهایی بلند و دهها برج وجود داشته که امنیت شهر را تأمین میکردند.
متاسفانه در پی زلزله ویرانگر بم در دهه ۱۳۸۰، بخش زیادی از ارگ تخریب شد؛ اما با همکاری سازمان میراث فرهنگی ایران و یونسکو، این سازه تحت مرمت قرار گرفت و در حال حاضر بخش قابلتوجهی از این مجموعه تاریخی احیا شده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | کرمان، شهر بم، خیابان بهمن، ارگ تاریخی بم |
| قدمت | دوره هخامنشیان (حدود سده ششم پیش از میلاد) |
| دورههای توسعه | اشکانی، ساسانی، دوران اسلامی، صفوی و قاجار |
| شماره ثبت ملی | ۵۱۹ (۱۳۴۵) |
| زمان ثبت در یونسکو | ۱۳۸۳ (۲۰۰۴ میلادی) |
| ساعات بازدید | همهروزه از ساعت ۷:۳۰ تا ۱۹:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۲ تا ۳ ساعت |
| ویژگی شاخص | بزرگترین سازه خشتی جهان |
قلعه فلکالافلاک
قلعه فلک الافلاک یکی از بناهای تاریخی غرب ایران و از شناختهشدهترین قلعه های کشور است که روی تپهای مشرف به شهر خرمآباد قرار دارد. این دژ تاریخی که با نامهای دژ شاپورخواست، قلعه دوازدهبرجی و کاخ اتابکان نیز شناخته میشود، از مهمترین نمونههای معماری نظامی ایران به شمار میرود.
پیشینه این قلعه به دوره ساسانیان بازمیگردد. نکته جالب اینکه این بنا در طول تاریخ، کاربریهای مختلفی از جمله مراکز حکومتی، خزانه، مقر والیان لرستان، پادگان نظامی، زندان و حتی اصطبل داشته است.
همانطور که گفتیم این قلعه بر فراز بلندترین نقطه شهر خرمآباد قرار دارد و به همین دلیل فلکالافلاک نام گرفته است که معنی لغوی آن سپهر سپهران یا آسمانِ آسمانها است. در حال حاضر بخشهایی از این قلعه به موزه باستانشناسی و مردمشناسی اختصاص داده شده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | لرستان، خرمآباد، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان دوازدهبرجی، قلعه فلکالافلاک |
| قدمت | دوره ساسانیان (قرن سوم تا هفتم میلادی) |
| شماره ثبت ملی | ۸۸۳ (۱۳۴۸) |
| ساعات بازدید | همهروزه از ساعت ۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از مهمترین دژهای ساسانی و نماد تاریخی شهر خرمآباد |
قلعه الموت
قلعه الموت یکی از مشهورترین دژهای تاریخی ایران است که روی صخرهای مرتفع در منطقه الموت و در شمال شرقی روستای گازرخان استان قزوین قرار دارد. نکته جالب اینکه «الموت» به معنای آشیانه عقاب است و این اسم در واقع به موقعیت مرتفع این قلعه اشاره دارد. بنای اولیه این قلعه در حدود سال ۸۶۵ میلادی به دستور وهسودان بن مرزبان، از فرمانروایان جستانی دیلم، ساخته شد. بااینحال، شهرت اصلی آن به اواخر قرن پنجم هجری برمیگردد؛ یعنی زمانی که حسن صباح در سال ۴۸۳ هجری قمری (۱۰۹۰ میلادی) این دژ را به مرکز حکومت اسماعیلیان تبدیل کرد.
یکی از مهمترین ویژگیهای این قلعه، موقعیت جغرافیایی آن است. این دژ روی صخرهای با ارتفاع بیش از ۲۱۰۰ متر از سطح دریا ساخته شده و از سه طرف با پرتگاههای عمیق احاطه شده است. تنها مسیر دسترسی به قلعه الموت از سمت شمال شرقی است و به همین دلیل الموت یکی از نفوذناپذیرترین قلعه های ایران در دوران خود بود. اگرچه بخش زیادی از بنا در اثر حوادث تاریخی و گذر زمان از بین رفته است؛ اما بقایای دیوارها، برجها، آبانبارها و اتاقهای سنگی آن همچنان شکوه این دژ تاریخی را نشان میدهند.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | استان قزوین، منطقه الموت، شمال شرقی روستای گازرخان |
| قدمت | سال ۸۶۵ میلادی (دوره دیلمیان) |
| شماره ثبت ملی | ۷۲۵۲ (۱۳۸۱) |
| ساعات بازدید | همهروزه از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۷:۳۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۲ تا ۳ ساعت |
| ویژگی شاخص | مقر تاریخی حسن صباح و یکی از مشهورترین دژهای کوهستانی ایران |
قلعه رودخان
قلعه رودخان یکی از باشکوهترین دژهای تاریخی ایران است که در دل جنگلهای سرسبز شهرستان فومن در استان گیلان قرار دارد. این قلعه که سالمترین نمونه حال حاضر است، با نامهای دژ رودخان، قلعه حسامی و قلعه هزار پله نیز شناخته میشود. این قلعه به دلایل متعددی از جمله معماری منحصربهفرد، موقعیت استراتژیک و چشمانداز طبیعی بینظیری که دارد، از محبوبترین جاذبههای تاریخی شمال ایران محسوب میشود.
بنای اولیه قلعه در دوران ساسانیان ساخته شد و در دوره سلجوقیان و سپس اوایل حکومت صفوی، تحت بازسازی قرار گرفت. قلعه رودخان با مساحتی حدود ۲.۶ هکتار، بیش از ۶۵ برج و بارو و دیواری به طول تقریبی ۱۵۰۰ متر، یکی از بزرگترین قلعه های نظامی ایران محسوب میشود.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | استان گیلان، شهرستان فومن، روستای قلعه رودخان |
| قدمت تقریبی | دوره ساسانیان (بازسازی در دوره سلجوقیان و اوایل صفوی) |
| شماره ثبت ملی | ۱۵۴۹/۳ (۱۳۵۴) |
| ساعات بازدید | همهروزه از ساعت ۸:۰۰ تا ۱۷:۳۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۲ تا ۳ ساعت |
| ویژگی شاخص | بزرگترین قلعه آجری ایران با بیش از ۶۵ برج و بارو، واقع در دل جنگلهای هیرکانی |
قلعه بابک
قلعه بابک که با نامهای دژ بابک، دژ بَذ، قلعه جمهور و قیزقلعهسی نیز شناخته میشود، یکی از مشهورترین دژهای کوهستانی ایران است که در ارتفاعات جنگلهای ارسباران و در نزدیکی شهر کلیبر در استان آذربایجان شرقی قرار دارد. این قلعه به دلیل ارتباطش با بابک خرمدین، از مهمترین قلعه های تاریخی کشور بهحساب میآید.
بنای اولیه قلعه در دوره ساسانیان ساخته شد و بعدها به پایگاه اصلی بابک خرمدین، رهبر جنبش خرمدینان تبدیل شد. بابک نزدیک به دو دهه از این دژ بهعنوان مرکز فرماندهی خود استفاده کرد. همین موضوع باعث شده که امروزه این قلعه بیش از هر چیز با نام بابک خرمدین شناخته شود.
دژ بابک روی کوهی با ارتفاع حدود ۲۳۰۰ متر از سطح دریا ساخته شده و از سه طرف با درههای عمیق و پرتگاهها احاطه شده است. تنها مسیر دسترسی به قلعه از یک مسیر باریک و کوهستانی میگذرد. این قلعه علاوه بر ارزش تاریخی، یکی از محبوبترین مقاصد طبیعتگردی و کوهنوردی شمال غرب ایران هم محسوب میشود.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | استان آذربایجان شرقی، شهرستان کلیبر، نزدیکی شهر کلیبر |
| قدمت | دوره ساسانیان |
| شماره ثبت ملی | ۶۲۳ (۱۳۴۵) |
| ساعات بازدید | همهروزه (دسترسی ۲۴ ساعته به محوطه) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۶ تا ۱۰ ساعت (با احتساب مسیر پیادهروی) |
| ویژگی شاخص | پایگاه تاریخی بابک خرمدین و یکی از مرتفعترین قلعههای تاریخی ایران |
ارگ کریمخان
ارگ کریمخان یکی از بناهای تاریخی شهر شیراز است که قدمت آن به دوره زندیه بازمیگردد. این مجموعه در مرکز شهر شیراز قرار دارد و به دستور کریمخان زند در حدود سالهای ۱۱۷۹ تا ۱۱۸۰ هجری قمری (۱۷۶۶ تا ۱۷۶۷ میلادی) ساخته شد. برخلاف بسیاری از قلعه های نظامی ایران که فقط کاربرد نظامی داشتند، ارگ کریمخان اقامتگاه سلطنتی و مرکز اداره حکومت هم بود و به همین دلیل معماری آن تلفیقی از معماری مسکونی و نظامی است.
پس از پایان حکومت زندیه، ارگ کریمخان در دوره قاجار به دارالحکومه فرمانداران فارس تبدیل شد و در دوره پهلوی نیز مدتی بهعنوان زندان مورد استفاده قرار گرفت. در حال حاضر این بنا یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری شیراز و یکی از موزههای تاریخی استان فارس به شمار میرود. یکی از ویژگیهای جالب ارگ کریمخان، کج شدن یکی از برجهای آن در اثر نشست زمین است که باعث شده به برج پیزا شباهت پیدا کند.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | استان فارس، شیراز، میدان شهدا (شهرداری)، ضلع شمال شرقی میدان |
| قدمت | دوره زندیه (حدود ۱۷۶۶ تا ۱۷۶۷ میلادی) |
| شماره ثبت ملی | ۹۱۸ (۱۳۵۱) |
| ساعات بازدید | همهروزه از ساعت ۸:۰۰ تا ۲۰:۳۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | تلفیق معماری مسکونی و نظامی، چهار برج آجری و برج مشهور کج ارگ |
ارگ راین
ارگ راین یکی از ارزشمندترین بناهای خشتی ایران است که در استان کرمان قرار دارد. این مجموعه تاریخی از نظر معماری شباهت زیادی به ارگ بم دارد و پس از آن، یکی از بزرگترین سازههای خشتی کشور به شمار میرود. ارگ راین روی تپهای در دامنه کوه هزار ساخته شده است.
قدمت این ارگ به دوره ساسانیان نسبت داده میشود. این مجموعه در طول تاریخ کاربریهای مختلفی از جمله مرکز حکومت، محل زندگی مردم و فعالیتهای اقتصادی داشته و به همین دلیل بخشهای مختلفی دارد که از جمله آنها میتوان به بازار، شاهنشین، خانههای اعیانی، محلههای عامهنشین، انبارها، آتشکده و فضاهای خدماتی اشاره کرد.
ارگ راین با مساحتی بیش از ۲۲ هزار متر مربع و ۱۶ برج دیدهبانی، یکی از شاخصترین نمونههای معماری نظامی ایران است که تقریباً همه آن با خشت خام ساخته شده است. این بنا پس از مرمت به یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان کرمان تبدیل شد.
| مشخصات | اطلاعات |
|---|---|
| آدرس | استان کرمان، شهر راین، انتهای خیابان درب بهشت |
| قدمت | دوره ساسانیان |
| شماره ثبت ملی | ۵۲۰ (۱۳۴۵) |
| ساعات بازدید | نیمه اول سال: ۹:۰۰ تا ۱۹:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۳ ساعت |
| ویژگی شاخص | دومین ارگ بزرگ خشتی ایران، دارای ۱۶ برج دیدهبانی و معماری مشابه ارگ بم |
قلعه ایرج
قلعه ایرج که با نام قلعه گبری نیز شناخته میشود، یکی از شگفتانگیزترین دژهای باستانی ایران و بزرگترین قلعه خشتی و گلی جهان است. این بنای عظیم در نزدیکی روستای عسگرآباد عباسی، شهرستان پیشوا در استان تهران قرار دارد و به دلیل ابعاد و معماری دفاعی منحصربهفرد، یکی از خاصترین آثار تاریخی کشور بهحساب میآید.
پژوهشهای باستانشناسی نشان میدهند که قلعه ایرج در دوره ساسانیان (حدود قرن چهارم تا پنجم میلادی) ساخته شده است. برخلاف بسیاری از دژهای تاریخی، فضای داخلی این قلعه هیچ سکونتگاه دائمی ندارد و احتمالاً از آن بهعنوان یک پایگاه بزرگ نظامی استفاده میشده است. متأسفانه بخش زیادی از این بنای خشتی بر اثر فرسایش از بین رفته و تنها بقایای دیوارها و برجها باقیمانده است؛ بااینحال، عظمت سازه همچنان قابلمشاهده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | نزدیکی روستای عسگرآباد عباسی، ضلع شمالی بزرگراه تهران–ورامین |
| قدمت | دوره ساسانیان (قرن چهارم تا پنجم میلادی) |
| شماره ثبت ملی | ۹۸۳۵ (۱۳۸۲) |
| زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | بزرگترین قلعه خشتی و گلی جهان با ۱۴۶ برج دفاعی |
قلعه سریزد
قلعه سریزد یکی از معروفترین قلعه های ایران است که در استان یزد قرار دارد. این مجموعه که قدمت آن به دوره ساسانیان میرسد، برخلاف بسیاری از قلعه های تاریخی که بیشتر کاربری نظامی داشتند، بهعنوان محل نگهداری اموال و آذوقه مردم مورد استفاده قرار میگرفت. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران آن را قدیمیترین صندوق امانات جهان میدانند.
ساختار دفاعی قلعه شامل دو دیوار متحدالمرکز، برج و باروهای بلند و خندقی به عرض حدود ۶ متر و عمق ۳ تا ۴ متر است که امنیت مجموعه را تأمین میکرد. این بنا دارای ۴۶۸ حجره بوده که هرکدام در و قفل جداگانهای داشتند و ساکنان منطقه در زمان حمله دشمن، طلا، جواهرات، پول، اسناد، غلات و سایر داراییهای ارزشمند خود را در آن نگهداری میکردند.
| مشخصات | اطلاعات |
| آدرس | استان یزد، شهرستان مهریز، روستای سریزد |
| قدمت | دوره ساسانیان |
| شماره ثبت ملی | ۱۰۸۴ (۱۳۵۴) |
| ساعات بازدید | همهروزه از ساعت ۸:۰۰ تا ۱۸:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | قدیمیترین صندوق امانات شناختهشده با ۴۶۸ حجره |
دژ نوشیجان
قلعه نوشیجان یا ارگ نوشیجان یکی از کهنترین دژهای شناختهشده ایران است که روی یک تپه باستانی در نزدیکی شهر ملایر قرار دارد. این مجموعه تاریخی از مهمترین بناهای بهجامانده از دوره مادها (حدود قرن هشتم تا ششم پیش از میلاد) است ولی کاوشهای باستانشناسی نشان میدهند که ردپای دوره هخامنشیان و دوره اشکانیان هم در این قلعه وجود دارد.
مهمترین بخش این محوطه، دژ یا ارگ نوشیجان است که از بخشهایی مانند آتشگاه، تالار ستوندار (آپادانا)، معبد مرکزی، اتاقها و انبارها و یک تونل زیرزمینی تشکیل شده است. باستانشناسان معتقدند برخی از ویژگیهای معماری این مجموعه، بهویژه تالار ستوندار، منبع الهام معماری هخامنشی و ساخت بناهایی مانند کاخهای آپادانا بوده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | ۱۵ کیلومتری شمالغرب ملایر، نزدیک روستای شوشاب |
| قدمت | دوره مادها (حدود قرن هشتم تا ششم پیش از میلاد) |
| شماره ثبت ملی | ۷۶۳ (۱۳۴۶) |
| ساعات بازدید | همهروزه (معمولاً ۸:۰۰ تا ۲۰:۲۰) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | قدیمیترین معماری شناختهشده مادها با آتشگاه، تالار ستوندار و معبد مرکزی |
قلعه لمبسر
دژ لمبسر یا قلعه لمسر یکی از مهمترین و بزرگترین دژهای اسماعیلیان در ایران است که در بخش الموت غربی استان قزوین قرار دارد. این قلعه روی صخرههای بلند ساخته شده و به همین دلیل یکی از مستحکمترین دژهای نظامی ایران به شمار میرود.
بر اساس شواهد معماری، قدمت دژ لمبسر به دوره ساسانیان بازمیگردد، اما شهرت اصلی آن مربوط به دوران سلجوقیان و حکومت اسماعیلیان مربوط میشود؛ یعنی زمانی که این دژ به تصرف حسن صباح درآمد و لمبسر به مهمترین پایگاه دفاعی اسماعیلیان در غرب الموت تبدیل شد. نکته جالب اینکه این قلعه برخلاف قلعههای قبلی در میان درههای عمیق ساخته شده و به همین دسترسی به آن بسیار دشوار بود. در حال حاضر، بخش زیادی از بنا تخریب شده؛ اما بقایای دیوارها، مخازن آب و بخشهایی از سازههای سنگی، همچنان پابرجا هستند.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان قزوین،بخش الموت غربی، ۳ کیلومتری شمال شرقی شهر رازمیان |
| قدمت | دوره ساسانیان |
| شماره ثبت ملی | ۸۵۷۱ |
| ساعات بازدید | همهروزه از ۸:۰۰ صبح تا غروب آفتاب |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۲ تا ۳ ساعت |
| ویژگی شاخص | دومین پایگاه مهم اسماعیلیان پس از قلعه الموت، دارای سیستم پیشرفته ذخیره آب و انبارهای غلات |
قلعه گردکوه
قلعه گردکوه که با نام دژ گنبدان نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین دژهای اسماعیلیان در ایران است که در استان سمنان قرار دارد. این قلعه روی یک کوه گنبدی شکل بنا شده و یکی از مستحکمترین پناهگاههای نظامی ایران در قرونوسطی به شمار میرفت.
این دژ که در دوران ساسانیان ساخته شده، در دوران حکومت اسماعیلیان به یکی از مهمترین پایگاههای دفاعی منطقه تبدیل شد. این قلعه که آخرین قلعه اسماعیلیان ایران شناخته میشود، پس از ۱۷ سال محاصره، سرانجام در سال ۱۲۷۰ میلادی به دست ایلخانان مغول سقوط کرد. از مهمترین دلالی که باعث شد این قلعه بتواند این همه سال در برابر مغول مقاومت کند، میتوان به موقعیت آن، دیوارهای سنگی، آبانبارهای متعدد، مخازن ذخیره آذوقه و سیستم تأمین آب اشاره کرد.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان سمنان، دامغان، نزدیک روستای حاجیآباد رضوه |
| قدمت تقریبی | دوره ساسانیان |
| شماره ثبت ملی | ۲۶۵۰ (۱۳۷۸) |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان بازدید از ۸:۰۰ صبح تا غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۲ تا ۳ ساعت (با احتساب پیادهروی تا قلعه) |
| ویژگی شاخص | آخرین دژ اسماعیلیان که پس از ۱۷ سال محاصره به مغولان تسلیم شد |
قلعه فیروزآباد
قلعه دختر یکی از مهمترین قلعه های ساسانی ایران است که در ۶ کیلومتری شهر فیروزآباد استان فارس قرار دارد. این دژ سنگی به دستور اردشیر بابکان و در اواخر دوران اشکانی، پیش از تاسیس حکومت ساسانی ساخته شد و یکی از مهمترین پایگاههای نظامی و دفاعی آن دوره شناخته میشد.
قدمت قلعه دختر به حدود اوایل قرن سوم میلادی بازمیگردد؛ یعنی زمانی که اردشیر بابکان برای مقابله با اردوان پنجم، آخرین پادشاه اشکانی، این دژ را بنا کرد. پس از پیروزی اردشیر و تاسیس سلسله ساسانی، قلعه همچنان بهعنوان یکی از مراکز دفاعی مورد استفاده قرار گرفت.
قلعه دختر روی دامنه کوهی مرتفع ساخته شده و شامل سه بخش اصلی میشود: ورودی، حیاط مرکزی و کاخ اصلی که در مرتفعترین بخش مجموعه قرار دارد. از مهمترین ویژگیهای معماری این قلعه میتوان به استفاده از فیلپوش برای تبدیل فضاهای چهارگوش به گنبد اشاره کرد که بعدها به یکی از نمادهای معماری ساسانی تبدیل شد.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان فارس، ۶ کیلومتری جاده فیروزآباد به شیراز |
| قدمت تقریبی | اواخر دوره اشکانی و آغاز دوره ساسانی (اوایل قرن سوم میلادی) |
| شماره ثبت ملی | ۲۶۹ (۱۳۱۵) |
| سال ثبت جهانی | ۲۰۱۸ |
| ساعات بازدید | همهروزه، معمولاً ۸:۰۰ تا ۱۸:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از نخستین قلعههای ساسانی ساختهشده توسط اردشیر بابکان، دارای معماری پیشرفته با گنبد و فیلپوش و ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو |
قلعه دختر
قلعه دختر کرمان که با نام قلعه کهنه نیز شناخته میشود، یکی از قدیمیترین قلعه های ایران است که بر فراز تپهای در شرق شهر کرمان قرار دارد. باستانشناسان قدمت این دژ را دستکم به دوره مادها نسبت میدهند؛ از همین رو، قلعه دختر در شمار کهنترین قلعههای تاریخی ایران بهحساب میآید.
نکته جالب اینکه این قلعه علاوه بر کاربرد دفاعی، در طول تاریخ کاربری مذهبی هم داشته است. طبق کاوشهای باستانشناسی در این قلعه نشانههایی از وجود پرستشگاه آناهیتا و همچنین آتشکده زرتشتیان وجود دارد. از این بنا که عمدتاً از خشت خام و گل رس ساخته شده، در حال حاضر بقایای سازه اصلی، برجها، دیوارهای دفاعی و ورودی غربی آن قابلمشاهده هستند.
| مشخصات | اطلاعات |
|---|---|
| موقعیت | استان کرمان، شرق شهر کرمان، در مجاورت قلعه اردشیر |
| قدمت | حداقل ۳۰۰۰ سال؛ منسوب به دوره مادها |
| شماره ثبت ملی | ۴۱۳ |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان بازدید از ۸:۰۰ صبح تا غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از قدیمیترین قلعه های ایران و از مراکز آیینی مرتبط با الهه آناهیتا و آتشکدههای زرتشتی |
قلعه پرتغالیها
قلعه پرتغالی ها یکی از مهمترین بناهای تاریخی جزیره قشم است که در اوایل دوره صفوی و در قرن شانزدهم میلادی، پس از گسترش نفوذ پرتغالیها در آبراه خلیجفارس ساخته شد و بعد تبدیل به یکی از پایگاههای نظامی و تجاری منطقه شد.
داستان ساخت این قلعه به زمانی برمیگردد که پرتغالیها پس از تسلط بر مسیرهای دریایی خلیجفارس، برای حفظ موقعیت بازرگانی خود در جزایر مهمی مانند قشم، هرمز و لارک دژهایی ساختند که یکی از آنها همین قلعه بود. قلعه قشم علاوه بر نقش دفاعی، وظیفه پشتیبانی از قلعه اصلی پرتغالیها در جزیره هرمز را نیز بر عهده داشت و در واقع محلی برای ذخیره آب، نگهداری تجهیزات و استقرار نیروهای نظامی بود.
قلعه پرتغالیها با استفاده از سنگهای بومی و ملات ساروج ساخته شده است. برجهای دیدهبانی، دیوارهای ضخیم دفاعی، آبانبار، سربازخانه و بقایای کلیسا از بخشهای مهم این مجموعه تاریخی هستند که نشان میدهند این بنا به سبک معماری نظامی اروپایی طراحی شده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| استان | هرمزگان |
| شهرستان | قشم |
| موقعیت | شرق جزیره قشم، در نزدیکی شهر قشم و ساحل شرقی جزیره |
| قدمت | دوره صفوی (حدود قرن ۱۶ میلادی) |
| شماره ثبت ملی | ۲۲۳۱ (۱۳۷۷) |
| ساعات بازدید | همهروزه، معمولاً ۸:۰۰ صبح تا ۱۷:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از مهمترین بناهای بهجامانده از دوران حضور پرتغالیها در خلیجفارس |
قلعه بمپور
قلعه بمپور یکی از مهمترین قلعه های تاریخی جنوب شرق ایران است که در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. این دژ که از آن بهعنوان شناسنامه تاریخی بلوچستان یاد میشود، روی یک تپه مصنوعی و بلند ساخته شده و به دلیل موقعیت استراتژیکش، در طول تاریخ نقش مهمی در کنترل مسیرهای منطقه و دفاع از شهر داشته است.
اگرچه گفته میشود که قدمت قلعه بمپور به دورههای اشکانی و ساسانی بازمیگردد؛ اما برخی پژوهشهای باستانشناسی، نشان میدهند که سابقه تاریخی این منطقه به دوران پیش از شکلگیری حکومتهای ایرانی برمیگردد. قرار گرفتن قلعه روی نقطه مرتفع شهر باعث شد که در دوران مختلف از حمله دشمنان جلوگیری شود. البته این قلعه مزیت دیگری هم داشته که آن نزدیک بودن به رودخانه بمپور بوده است.
قلعه بمپور در طول تاریخ آسیبهای فراوانی دید. قسمت بزرگی از این آسیبها به درگیریهای دوره قاجار و حملات نظامی در اوایل دوره پهلوی مربوط میشود. همین درگیریها باعث شد که مرکز سیاسی منطقه از بمپور به ایرانشهر منتقل شود.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان، سیستان و بلوچستان، یک کیلومتری شمال شهر بمپور، در نزدیکی ایرانشهر و بر فراز تپهای مصنوعی با ارتفاع حدود ۸۰ متر |
| قدمت | دوره اشکانی و ساسانی |
| شماره ثبت ملی | ۵۵۹ (۱۳۴۵) |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان بازدید از ۸:۰۰ صبح تا غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از مهمترین دژهای تاریخی بلوچستان |
قلعه فورگ
قلعه فورگ یا ارگ فورگ یکی از ارزشمندترین قلعه های تاریخی شرق ایران است که در روستای فورگ در استان خراسان جنوبی قرار دارد. این دژ که بر فراز ارتفاعات سنگی منطقه ساخته شده، یکی از مستحکمترین قلعههای این منطقه از کشور به شمار میرفته است. ساخت قلعه فورگ در دوره نادرشاه افشار و به دستور میرزا بقاخان، حاکم منطقه انجام شد. پس از او، پسرش میرزا رفیعخان ساخت بنا را ادامه داد. به همین دلیل، این بنا با نام قلعه میرزا رفیعخان نیز شناخته میشود.
قلعه فورگ به دلیل اینکه در یک منطقه کوهستانی قرار داشت، بهشدت مورد توجه اسماعیلیان قرار گرفت؛ بهطوریکه گفته میشود این قلعه پس از قلعه الموت، یکی از مهمترین پایگاههای اسماعیلیان در ایران بوده است. قلعه فورگ یک بنای سنگی، آجری و خشتی است که سه بخش اصلی داشته است: بخش نخست محل زندگی خدمه، انبار آذوقه و نگهداری دامها بوده، بخش دوم به نظامیان و نگهبانان اختصاص داشته و بخش سوم که مهمترین قسمت قلعه محسوب میشده، محل سکونت حاکم و خانواده او بوده است. این دژ ۱۸ برج دفاعی داشته که تعدادی از آنها همچنان باقیماندهاند.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان خراسان جنوبی، شمال روستای فورگ، حدود ۱۰ کیلومتری جنوب شهر اسدیه و ۱۱۰ کیلومتری غرب بیرجند |
| قدمت | دوره افشاریه (قرن ۱۲ هجری قمری) |
| شماره ثبت ملی | ۲۷۵۹ (۱۳۷۹) |
| ساعات بازدید | همهروزه حدود ۸:۱۵ صبح تا ۱۷:۰۰ عصر |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از مهمترین دژهای تاریخی شرق ایران و از مهمترین پایگاههای اسماعیلیان بعد از قلعه الموت |
قلعه قهقهه
قلعه قهقهه یا قاهقاه قالاسی یکی از مهمترین قلعههای تاریخی استان اردبیل است که در ارتفاعات مشکینشهر قرار دارد. این دژ به دلیل قرارگیری بر فراز کوه و احاطه شدن با پرتگاههای عمیق، یکی از مستحکمترین قلعه های ایران بوده که دسترسی به آن هم بسیار دشوار بوده است. شهرت اصلی قلعه قهقهه به دوره صفویه بازمیگردد؛ یعنی زمانی که این بنا علاوه بر کاربرد نظامی، بهعنوان خزانه سلطنتی و زندان سیاسی هم مورد استفاده قرار گرفت. القاص میرزا برادر شاه تهماسب اول و خان احمد خان حاکم گیلان از جمله شخصیتهای سرشناسی بودند که در این قلعه زندانی بودند.
این قلعه که با سنگ، آجر و ملات گچ و آهک ساخته شده، دارای بخشهای مختلفی بوده که از جمله آنها میتوان به برجهای دفاعی، حصارهای مستحکم و مخازن ذخیره آب اشاره کرد. نکته مهم اینکه مسیر این قلعه کوهستانی است و به همین دلیل بازدید از آن برای کسانی مناسب است که آمادگی جسمانی مطلوبی دارند.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان اردبیل، حدود ۸۵ کیلومتری شمال شرقی مشکینشهر، بین روستاهای کنچوبه و قرهآغاج کلان |
| قدمت | پیش از اسلام |
| شماره ثبت ملی | ۶۱۹۲ (۱۳۸۱) |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان صبح تا پیش از غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۲ ساعت (با احتساب مسیر پیادهروی و بازدید از بقایای قلعه) |
| ویژگی شاخص | یکی از نفوذناپذیرترین قلعههای تاریخی ایران و زندان مشهور شاهزادگان و مخالفان سیاسی دوره صفویه |
قلعه ضحاک
قلعه ضحاک یا دژ آژدهاک یکی از شاخصترین قلعه های تاریخی شمالغرب ایران است که روی صخرهای مرتفع در نزدیکی رودخانه قرانقو در شهرستان هشترود قرار گرفته است. قدمت بنای اولیه این قلعه به دوره اشکانیان میرسد ولی در دوره ساسانی بود که گسترش داده شد.
از مهمترین بخشهای باقیمانده این قلعه میتوان به چهارطاقی اشکانی، برجهای نیماستوانهای، دیوارهای سنگی و بقایای دروازه ورودی اشاره کرد. این دژ به دلیل قرار گرفتن در ارتفاعات، علاوه بر ارزش تاریخی، جذابیت ویژهای برای علاقهمندان به طبیعتگردی و عکاسی هم دارد.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان آذربایجان شرقی، ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی هشترود، نزدیکی روستای عربلو |
| قدمت | بیش از ۲,۰۰۰ سال (دوره اشکانیان و ساسانیان) |
| شماره ثبت ملی | ۲۲۵۴۴ (۱۳۸۶) |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان از ۸ صبح تا غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱.۵ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | یکی از مهمترین دژهای صخرهای ایران با چهارطاقی و چشمانداز رو به رودخانه قرانقو |
قلعه مارکوه
قلعه مارکوه یکی از معروفترین قلعه های تاریخی شمال ایران است که بر فراز کوهی مرتفع در نزدیکی شهر رامسر قرار دارد. این دژ چشمانداز فوقالعادهای به دشتهای اطراف، جنگل و دریای خزر دارد و از سوی دیگر از مهمترین قلعه های نظامی منطقه شمال کشور بهحساب میآمده است.
طبق منابع تاریخی، قلعه مارکوه در قرون سوم، ششم و هشتم هجری قمری مورد استفاده بوده و بنابراین احتمال میرود که بنای اولیه آن در دوره ساسانیان ساخته شده باشد و در دوران پس از اسلام بازسازی شده باشد. از بنای اصلی قلعه تنها بخشی از دیوارها، برجها، پلکان سنگی و آبانبار آن باقیمانده است. برای اینکه بتوانید از این قلعه دیدن کنید، باید از حدود ۳۱۱ پله بالا بروید. بااینحال منظرهای که خواهید دید، قطعاً ارزش طی کردن این مسیر را دارد.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان مازندران، رامسر، شهر کتالم، مسیر جاده تلارسر |
| قدمت | دوران تاریخی پس از اسلام (احتمالاً بر پایه بنایی ساسانی) |
| شماره ثبت ملی | ۳۴۸۴ (۱۳۷۹) |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان از ۸ صبح تا غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱.۵ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | چشمانداز ۳۶۰ درجه از دریای خزر، جنگلهای رامسر و کوهستان البرز |
قلعه سلاسل
قلعه سلاسل یکی از مهمترین قلعه های تاریخی ایران و یکی از آثار شهر شوشتر است که بر فراز ارتفاعی مشرف به رود کارون قرار دارد. این دژ علاوه بر اینکه کاربرد دفاعی و نظامی داشته، مقر حاکمان خوزستان و مرکز مدیریت و کنترل شبکه پیچیده آبی شوشتر هم بوده است. اگرچه قدمت این قلعه به دوره هخامنشیان بازمیگردد ولی در دورههای دیگری همچون ساسانی و حتی در دوره قاجار نیز بارها مورد استفاده و بازسازی قرار گرفت.
متأسفانه بخش زیادی از این بنا در دوره معاصر تخریب شد و مصالح آن در ساخت ساختمانهای دیگر مورد استفاده قرار گرفت؛ بهطوریکه در حال حاضر تنها بخشهایی از دیوارها، شوادانها، تونلهای زیرزمینی و بقایای کوشک اصلی باقیمانده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان خوزستان، شمال شهر شوشتر، کنار رود کارون و در مجاورت مجموعه سازههای آبی تاریخی |
| قدمت تقریبی | دوره هخامنشی (با بازسازی در دورههای بعد) |
| شماره ثبت ملی | ۱۱۱۷ (۱۳۵۴) |
| سال ثبت جهانی | بخشی از «نظام آبی تاریخی شوشتر» در فهرست میراث جهانی یونسکو (۲۰۰۹) |
| ساعات بازدید | همهروزه (بهترین زمان از ۸:۰۰ صبح تا غروب آفتاب) |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| ویژگی شاخص | مرکز کنترل نهر داریون و مهمترین بخش دفاعی نظام آبی تاریخی شوشتر |
قلعه شوش
قلعه شوش که با نام قلعه فرانسویها نیز شناخته میشود، یکی از بناهای تاریخی شهر شوش است. این قلعه که در اواخر دوره قاجار به دستور باستانشناس فرانسوی ژاک دمورگان بر فراز تپه آکروپل شوش ساخته شد، محل استقرار هیئتهای باستانشناسی فرانسه بود. این قلعه با الهام از دژهای قرون وسطایی اروپا طراحی شده و در حال حاضر یکی از شناختهشدهترین قلعه های ایران به شمار میرود.
نکته جالب اینکه این قلعه با استفاده از آجرهای بهجامانده از کاخ آپادانای شوش و بخشی از آجرهای منقوش چغازنبیل ساخته شده است. اگرچه این موضوع انتقادهای فراوانی را به همراه داشت؛ اما باید توجه داشت که بسیاری از آثار ارزشمند باستانی شوش از جمله قانون حمورابی، مجسمه ناپیرآسو و جام سفالی معروف شوش، توسط هیئتهای مستقر در این قلعه کشف شدند.
| مشخصات | اطلاعات |
| موقعیت | استان خوزستان،شهر شوش، نزدیک آرامگاه دانیال نبی |
| قدمت | دوره قاجار (اواخر قرن ۱۹ میلادی) |
| شماره ثبت ملی | ۳۹۸۳ (۱۳۸۰) |
| ساعات بازدید | نیمه اول سال ۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰، نیمه دوم سال ۸:۰۰ تا ۱۷:۰۰ |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت |
| ویژگی شاخص | مشهور به «قلعه فرانسویها»، ساختهشده با آجرهای کاخ آپادانا و چغازنبیل |
قلعه بیرجند
قلعه بیرجند یا دژ بیرجند که با نامهای «قلعه تهده» و «قلعه پایینشهر» نیز شناخته میشود، بزرگترین بنای تاریخی شهر بیرجند است که روی بلندترین تپه غربی شهر ساخته شده و به همین دلیل نقش مهمی در حفاظت از بیرجند در برابر حملات دشمنان، بهویژه ازبکها و ترکمنها داشته است.
این قلعه در دوره صفویه ساخته شد و در دوره قاجار مورد بازسازی قرار گرفت. نکته جالب اینکه قلعه از طریق راهروهای زیرزمینی به بناهای مهمی مانند ارگ کلاهفرنگی، ارگ بهارستان و قنات قصبه متصل بوده تا در زمان حمله، مردم و حاکمان بتوانند به آن پناه ببرند. این قلعه ۳۰۰۰ متر مربعی با مصالحی مانند خشت، گل و چینه ساخته شده و در گذشته هفت برج استوانهای دو طبقه داشته که در حال حاضر تنها ۶ عدد از آنها باقیمانده است.
| مشخصات | اطلاعات |
| استان | خراسان جنوبی |
| شهرستان | بیرجند |
| موقعیت | استان خراسان جنوبی، بیرجند، خیابان جمهوری، بر فراز بلندترین تپه غربی شهر بیرجند |
| قدمت تقریبی | دوره صفویه (با بازسازی در دوره قاجار) |
| شماره ثبت ملی | ۳۹۸۳ |
| ساعات بازدید | معمولاً همهروزه در ساعات اداری |
| مدت زمان پیشنهادی بازدید | ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت |
| ویژگی شاخص | راهروهای زیرزمینی متصل به بناهای مهم تاریخی بیرجند |
دژ ایزدخواست
قلعه ایزدخواست یکی دیگر از قلعه های تاریخی ایران است که در ۶۰ کیلومتری شمال آباده قرار دارد. این دژ روی یک صخره مرتفع ساخته شده و به دلیل معماری پلکانیای که دارد، از آن بهعنوان یکی از قدیمیترین نمونههای سکونتگاههای طبقاتی در ایران یاد میشود.
قدمت این قلعه به دوره ساسانیان بازمیگردد و پس از ورود اسلام نیز همچنان مورد استفاده قرار میگرفت؛ با این تفاوت که آتشکده ساسانی واقع در مرکز دژ بعدها به مسجد تبدیل شد. از مهمترین ویژگیهای معماری این مجموعه هم میتوان به خانههای خشتی چندطبقه، کوچههای باریک، استفاده از پشتبام هر طبقه بهعنوان حیاط طبقه بالاتر و وجود چهارطاقی ساسانی اشاره کرد.
| عنوان | توضیحات |
| موقعیت | استان فارس، ۶۰ کیلومتری شمال آباده، شهر ایزدخواست |
| قدمت | دوره ساسانیان |
| ثبت ملی | چهارطاقی: شماره ۳۷۶ (۱۳۲۷) – مجموعه قلعه: شماره ۹۸۰۰ (۱۳۸۲) |
| ویژگی شاخص | یکی از قدیمیترین مجموعههای مسکونی پلکانی خشتی ایران |
نارینقلعه
نارین قلعه نایین یا نارنج قلعه، قدیمیترین بنای تاریخی شهر نایین و یکی از کهنترین دژهای خشتی ایران است که در مرکز بافت تاریخی این شهر قرار دارد. این قلعه روی بلندترین نقطه شهر ساخته شده و از مهمترین آثار تاریخی استان اصفهان به شمار میرود. قدمت نارین قلعه را به دوره اشکانیان یا ساسانیان نسبت میدهند و برخی پژوهشگران معتقدند این بنا در ابتدا آتشگاه بوده است.
این قلعه با خشت خام ساخته شده ولی مهمتر از آن خندق عمیقی بوده که دورتادور آن وجود داشته است. از مهمترین ویژگیهای معماری این بنا میتوان به برجهای دیدهبانی، دیوارهای قطور و پلان چند ضلعی آن اشاره کرد.
| عنوان | توضیحات |
| موقعیت | استان اصفهان، شهر نایین، مرکز بافت تاریخی نایین |
| قدمت | دوره اشکانیان یا ساسانیان |
| ثبت ملی | شماره ۴۱۷۷ (۴ آبان ۱۳۶۵) |
| ویژگی شاخص | یکی از قدیمیترین دژهای خشتی ایران و هسته اولیه شکلگیری شهر نایین |
قلعه والی
قلعه والی یکی از مهمترین بناهای تاریخی شهر ایلام است که در دوره قاجار و به دستور غلامرضاخان والی در سال ۱۳۲۶ هجری قمری روی تپهای مشرف به شهر ساخته شد. این بنا که در گذشته اقامتگاه تابستانی والی پشتکوه بود، امروزه پس از مرمت، به موزه مردمشناسی ایلام تغییر کاربری داده است.
قلعه والی با زیربنایی حدود ۱,۵۰۰ مترمربع پیرامون یک حیاط مرکزی ساخته شده است. از مهمترین بخشهای این مجموعه میتوان به شاهنشین، ایوانهای ستوندار، پنجرههای ارسی با شیشههای رنگی، گچبریها، آیینهکاریها، برجهای دیدهبانی و حوض مرکزی اشاره کرد.
| عنوان | توضیحات |
| موقعیت | استان ایلام، شهر ایلام، خیابان پاسداران |
| قدمت | دوره قاجار (۱۳۲۶ هجری قمری) |
| ثبت ملی | شماره ۱۷۹۸ (۱۹ خرداد ۱۳۷۶) |
| ویژگی شاخص | مهمترین بنای تاریخی ایلام با معماری قاجاری و کاربری موزه مردمشناسی |
قلعه سینگان
قلعه سینگان یا قلعه سنگان یکی از مهمترین بناهای تاریخی شهرستان اشنویه در استان آذربایجان غربی است که در روستای سینگان و بر فراز تپهای مرتفع قرار دارد. این قلعه با بیش از ۷۰۰ سال قدمت، سالها محل استقرار و سکونت سران ایل زرزا بوده است و در سالهای اخیر با نام «قلعه موسیخان» نیز شناخته میشود.
این قلعه روی تپهای قرار دارد که حدود ۳۰ متر بالاتر از سطح روستا قرار دارد. این دژ دو طبقه، دارای بخشهای اندرونی و بیرونی، حدود ۲۰ اتاق، پنج پیشخان و چهار برج دیدهبانی بوده که امروزه دو برج از آنها باقیمانده است. دیوارهای ضخیم سنگی و آجری، چاه آب داخلی و روزنههای دیدهبانی از مهمترین ویژگیهای معماری این قلعه محسوب میشوند.
| عنوان | توضیحات |
| موقعیت | استان آذربایجان غربی، شهرستان اشنویه، روستای سینگان، ۳.۵ کیلومتری شرق اشنویه |
| قدمت | حدود ۷۰۰ سال (دورههای تاریخی پس از اسلام) |
| ویژگی شاخص | یکی از مهمترین قلعههای تاریخی شمالغرب ایران که هنوز بخشی از آن محل زندگی خاندان ایل زرزا است. |
قلعه های ثبت شده در میراث جهانی یونسکو
همانطور که مشاهده کردید در ایران چندین قلعه و دژ تاریخی ارزشمند وجود دارد که تعدادی از آنها به دلیل اهمیت تاریخی، معماری منحصربهفرد و نقش آنها در شکلگیری تمدن ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو هم ثبت شدهاند. از جمله این قلعهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ارگ بم (کرمان)
- قلعه فیروزآباد
- قلعه سلاسل
نکات مهم قبل از بازدید از قلعه های تاریخی
- پیش از سفر، ساعت کاری، هزینه بلیط و وضعیت باز بودن قلعه را بررسی کنید؛ برخی بناها در حال مرمت هستند یا تنها بخشی از آنها قابل بازدید هستند.
- اگر قلعه روی ارتفاع یا کوه قرار دارد، کفش مناسب پیادهروی، کلاه و آب آشامیدنی همراه داشته باشید.
- از لمس، نوشتن یادگاری یا بالا رفتن از دیوارها و بخشهای آسیبپذیر خودداری کنید تا به بنا آسیبی وارد نشود.
- برای عکاسی، ساعات ابتدایی صبح یا نزدیک غروب بهترین زمان هستند.
- در بیشتر مناطق ایران، فصلهای بهار و پاییز بهترین زمان برای بازدید از قلعه های تاریخی هستند، بااینحال توصیه میشود وضعیت آب و هوا را از قبل بررسی کنید.
سخن آخر
قلعه های تاریخی ایران تنها بناهایی بهجامانده از گذشته نیستند؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی این سرزمین به شمار میروند. از ارگهای خشتی کویری گرفته تا قلعههای کوهستانی و بناهای حکومتی؛ هر یک از این دژها بازتابی از شیوه زندگی، معماری، دانش دفاعی و تاریخ پر فراز و نشیب ایران در دورههای مختلف هستند.
اگر قصد سفر دارید، توصیه میکنیم حتماً دیدن این بناها را در برنامه خود قرار دهید؛ چرا که هم فرصت آشنایی با تاریخ و معماریهای منحصربهفرد را خواهید داشت و هم اینکه میتوانید از چشماندازهای زیبای این قلعهها لذت ببرید.
سؤالات متداول
ثبت دیدگاه اولین نفر باشید که نظر میدهید.