سفرنامه

روستای ماخونیک کجاست

روستای ماخونیک کجاست

روستای ماخونیک، روستای آدم کوتوله ها

در دنیا روستاها و دهکده های عجیبی وجود دارند که یکی از این عجایب در خراسان جنوبی(بیرجند)، شهرستان سربیشه است. روستای ماخونیک بیرجند، روستایی پر رمز و راز که به روستای کوتوله ها شهرت دارد. شهرت شهر کوتوله های بیرجند یا سرزمین لی لی پوت ها، علاوه بر قامت کوتاه ساکنینش، اعتقادات و رسم و رسومات عجیبش نیز هست. فاصله روستای ماخونیک با اولین شهر یعنی بیرجند، حدود 125 کیلومتر است. به همین دلیل از نظر فرهنگی کم‌تر تحت تاثیر مظاهر تمدنی جدید قرار گرفته‌است. آیا واقعا مردم روستای ماخونیک قدکوتاه هستند؟ آیا افسانه ها و داستان‌های این روستا تخیلی است یا واقعی؟ باهم تا نزدیکی مرز ایران و افغانستان می‌رویم و بیشتر با روستای آدم کوتوله‌های ماخونیک آشنا میشویم.

روستای ماخونیک

معرفی روستای ماخونیک بیرجند

این روستای شگفت انگیز و دور افتاده با فاصله تقریبی 125 کیلومتری تا شهر، تاثیر کمی از محیط بیرونی و فضای شهری برده، در واقع مردمان این روستای پتهان شده در دل کوه، ارتباط بسیار کمی با جامعه بیرون دارند و تنها در دهه اخیر این ارتباط با پیشرفت کمی که داشته دسترسی به برخی از امکانات رفاهی را برای ساکنین فراهم کرده.

طبق آخرین سرشماری در سال 1390، تعداد ساکنین روستای ماخونیک، 739 نفر شمرده شد. اهالی این روستا، افغانانی هستند که ثدها سال پیش مهاجرت کردند و به زبان فارسی و لهجه به خصوصی صحبت میکنند. مردمان روستای ماخونیک، مهربان، مهمان نواز و سخت کوش هستند که بیشتر زمان خودشان را صرف آموزش های دینی میکنند.

معرفی روستای ماخونیک

تاریخچه روستای ماخونیک

حدود 400سال پیش، افرادی که ملیت افغان داشته‌اند به این منطقه مهاجرت کردند و ساکنان اولیه و اصلی این روستا را تشکیل دادند.

در جامعه در حال گذر ایران، هنوز به روستاها یا مجموعه روستاهای دورافتاده‌ای برمی‌خوریم که زندگی چند هزار سال قبل در آن‌ها جریان دارد. البته در ماخونیک، فرهنگ، رسم و رسومات و حتی تغذیه مردم در طول چندین سال گذشته تغییرات بسیاری داشته است. بهترین راه برای سفر به گذشته این روستا، احتمالا خواندن سفرنامه خراسان و سیستان کلنل چارلز ادوارد دبیت باشد که در دوره قاجار و در عهد ناصری به ایران آمده بود. این نویسند دیده‌های خود را اینگونه بیان کرده است:

” در ماخونیک به جلگه‌ای وارد شدیم که به زبان محلی به آن سنی‌خانه می‌گفتند. ساکنان این جلگه همگی اهل تسنن بودند. در تعدادی کلبه حقیر و ویران، تعدادی خانواد که پوستی تیره داشتند زندگی می‌کردند. به نظر می‌رسید که از نظر خصوصیات نژادی و فرهنگ، این مردم اصالت خود را حفظ کرده و در طول زمان تحت تاثیر محیط اطراف خود قرار نگرفته‌ باشند. علت این امر نیز تا حدود زیادی نزدیکی به مرز افغانستان بود. مردمان ماخونیک دیگر ایرانیان را قجری می‌خواندند و چون قجری‌ها دسترسی راحت به این روستا را نداشتند، نمی‌توانستند در امور آن‌ها دخالت و اعمال نفوذ کنند. خصوصا برای تغییر مذهب و ایمان آوردن آن‌ها به مذهب تشیع!”

نحوه دسترسی به روستای ماخونیک بیرجند

نزدیکترین شهر به روستای ماخونیک بیرجند است. بنابراین با سفر به بیرجند و طی کردن مسیر تا سربیشه، میتوانید روستای ماخونیک را پیدا کنید. برای رسیدن به ماخونیک از بیرجند حدود 2ساعت در مسیر خواهید بود.

چرا ماخونیک، سرزمین آدم کوتوله‌های ایران است؟

روستای ماخونیک بیرجند

هرکسی که برای اولین بار به روستای ماخونیک پای می‌گذارد به دنبال مردمان کوتوله می‌گردد. شاید امروزه فرد کوتاه قدی پیدا نکنید اما سفرنامه‌ها و عکس‌های قدیمی نشان از وجود افراد کوتاه قد می‌دهند. اما نه آدم کوتوله!

از هر افسانه و داستانی که بگذریم دلیل نام‌گذاری آدم کوتوله‌ها بر روی افراد این روستا به دلیل شکل خانه‌های‌شان هم می‌باشد. معماری قدیمی خانه‌های ماخونیک به گونه‌ای است که کف خانه از سطح زمین پایین‌تر است، سقف کوتاه و درب‌های ورودی کوچک، بی‌شک شما را به یاد آدم کوتوله‌ها می‌اندازد.

یکی از دلایلی که افراد در گذشته قد کوتاهی داشتند انجام کارهای سنگین بوده است. کول کردن شاخه‌های بزرگ از کوهستان‌ها به سمت روستا که این امر منجر به خم شدن کمر افراد و گوژپشت شدن آن‌ها و کوتاه قد به نظر رسیدنشان می‌شده. از طرفی ژن و تغذیه نامناسب هم دلیلی بر ادامه روند کوتاهی قامت ماخونیکی‌ها شده.

داستان‌های روستای ماخونیک

  • در برخی اسناد قدیمی نام این روستا مادخنیک ذکر شده‌است که ترکیبی از «ماد» و «خنیک» است. ماد در زبان پهلوی و پارسی باستان به ماه تبدیل شده که یکی از معانی آن شهر و مملکت است و درمجموع به ‌معنای شهر ماخونیک است.
  • اسناد قدیمی دیگری نیز وجود دارد که گفته شده در گذشته (حدود 200 سال قبل) تعدادی از مأموران دولتی به این روستا آمده و اهالی به گرمی از آن‌ها استقبال نکرده‌اند و با آن‌ها برخورد سردی داشته‌اند و آن‌ها این نام را برای روستا انتخاب کرده‌اند.
  • برخی می‌گویند وجود شکافی در کوه نزدیک روستا که به آن، (ماده خونیک) گفته می‌شده علت نام‌گذاری این روستا بوده که به مرور زمان به ماخونیک تغییر نام یافته‌ است.

فرهنگ روستای ماخونیک، روستای آدم کوتوله های بیرجند

مردم روستای آدم کوتوله ها

یکی از جالب‌ترین فرهنگ‌های ماخونیکی‌، تغذیه از درخت عناب است. اما نکته جالب آن مالکیت اشتراکی افراد برای یک درخت است. زمانی که غذا کم باشد شرکا بیشتر خواهند شد. درست حدس زدید، یک درخت چندین مالک داشته و هر بخش آن به ارث می‌رسیده است. اگر از افراد مسن این موضوع را بپرسید به شما یک جمله خواهند گفت: “در این روستا هیچ درختی نیست که شریک نداشته باشد.”

لباس‌ محلی روستای ماخونیک

اقلیم به صورت غیر مستقیم بر فرهنگ مادی این روستا نیز موثر بوده است، مثلا پوشیدن شلوار، پیراهن و دستار سفید که شبیه لباس‌ بلوچی‌ است، تناسب فراوانی با وضعیت اقلیمی منطقه دارد.

بافته‌های مویی از دیگر موارد پوشاک مردم این روستا است که به صورت غیر مستقیم وارد این اقلیم شده‌است. شرایط خاص منطقه تنها پرورش بز را امکان پذیر کرده است. بنابراین بافندگی در این روستا متکی به موی بز است.

روستای ماخونیک

چند نمونه لباس ماخونیکی با اسم محلی

  • برکی ” Baraki”: از جمله لباس‌های زمستانی مانند پیراهن.
  • جره “jarred”: جورابی که با موی بز بافته شده‌است.
  • تبره “Tobre”: زیرانداز از جنس موی بز
  • کدراک “Kadrak”: کفش‌های محلیه که یک تکه تخته چوب است که از چوب درخت بنه به دست‌آمده. چوبی را بانخ‌هایی که از موی بز درست شده‌است به پای خود می‌بستند.
  • چپت ” Cappat”: چپت‌ها به مرور جای کدراک‌ها را گرفتند. کفش‌های جدیدی که از بیرجند به این روستا می‌آمد و تخت آن‌ها را لاستیک ماشین تشکیل می‌داد.

روستای ماخونیک

غذای محلی روستای ماخونیک

ساکنان روستای لی‌لی‌پوت‌ها به دلیل دسترسی سخت به مواد غذایی نه تنها تنوع غذایی بالایی ندارند بلکه در گذشته بیشتر افراد دو وعده غذا در روز می‌خوردند. غذای محلی این افراد پختک است که ترکیب شلغم و چغندر پخته و خشک شده است و به روش‌های مختلف مصرف میشود.
کاچی یکی دیگر از غذاهای محلی است که برای تهیه آن ابتدا تکه‌های پختک را در آب جوشانده و سپس مقداری آرد و نمک به آن اضافه می‌کنند.

نکته جالب؛ غذای قشر متوسط و ثروتمند روستای ماخونیک بیرجند، کشک است. آرد را با دوغ خمیر کرده و سپس خشک می‌کنند و خمیر خشک شده را با سیر و آب و نان می‌خورند. گاهی تکه‌های پختک را نیز درون آب و نان‌های ترید (تلیت) شده نیز اضافه می‌کنند.

امتیازی ثبت نشده است

درج نظر برای این محصول اولین نفر باشید که نظر می‌دهید.

با درج نظر امتیاز کسب کنید