بهاره بهرامی یزد شهری در دل کویر مرکزی ایران است که معمولاً آن را با بناهای خشتی و بادگیرهای بلندش میشناسیم. بااینحال بخشی از هویت این شهر را سوغاتیها و صنایع دستی آن تشکیل میدهند. از سوی دیگر، قرار گرفتن این شهر در مسیر جاده ابریشم، زمینهساز شکلگیری صنایعدستی متعددی شد که در حال حاضر هم همچنان پابرجا هستند. بخش جذاب دیگر سفر به یزد، شیرینیهای متنوع آن هستند.که از جمله آنها میتوان به قطاب، باقلوا، لوز و کیک یزدی اشاره کرد.
در ادامه این مطلب مفصل راجع به سوغات خوراکی و صنایع دستی یزد صحبت خواهیم کرد؛ بنابراین اگر قصد سفر به این شهر کویری را دارید تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
سوغات خوراکی یزد
شهرت یزد در شیرینیپزی سنتی، ریشه در تنوع و کیفیت مواد اولیه محلی و مهارت قنادان این شهر دارد که از نسلی به نسل دیگر منتقل شدهاند. در ادامه این بخش مهمترین شیرینیها و خوراکیهای یزد را که میتوانید بهعنوان سوغات هم تهیه کنید، معرفی میکنیم.
قطاب یزدی
قطاب از معروفترین شیرینیهای سنتی یزد است که پیشینه آن به اواخر دوره قاجار بازمیگردد. لایه بیرونی این شیرینی از خمیر آرد گندم، شیر یا ماست و زرده تخممرغ تهیه و سرخ میشود و مغز آن ترکیبی از پودر بادام، پودر قند و هل است. در پایان، قطاب در پودر قند غلتانده میشود.
باقلوا یزدی
باقلوا در بسیاری از کشورهای منطقه تهیه میشود، اما نوعی که در یزد درست میشود، چیز دیگری است. ترکیبات اصلی این شیرینی شامل آرد، بیکینگپودر، زرده تخممرغ، شکر، خاک قند، شیر، روغن، هل و گلاب هستند. باقلوا را میتوان با طعمهای مختلف تهیه کرد که از جمله آنها میتوان به پستهای، نارگیلی و بادامی اشاره کرد.
لوز یزدی
لوز، هرچند در دیگر شهرهای ایران هم پخته میشود، اما در یزد پیشینه دیرینهتری دارد. آنچه لوز یزدی را از انواع مشابه متمایز میکند، استفاده از عرق بیدمشک در کنار شکر و مغزیجاتی مثل بادام، نارگیل یا پسته است.
کیک یزدی
کیک یزدی یکی از معروفترین شیرینیهای این شهر است که بیشتر در مراسم مذهبی مصرف میشود. این کیک با ترکیباتی همچون آرد گندم، تخممرغ، شکر، ماست پاستوریزه، روغن حیوانی و گیاهی، بیکینگپودر و هل تهیه و روی آن معمولاً با خلال بادام و مغز پسته تزیین میشود.
حاجی بادام
حاجی بادام شیرینی کوچکی بهاندازه یک حبه قند است که از بادام، آرد، شکر و تخممرغ تهیه میشود و معمولاً همراه با چای و بهجای قند مصرف میشود.
پشمک یزدی
پشمک یزدی شیرینی سبکی است که از شربت اینورت (ترکیب آب، شکر و آبلیمو)، آرد گندم، روغن حیوانی، روغن گیاهی و هل تهیه میشود. این شیرینی با افزودن موادی مثل کاکائو یا زعفران، در طعمها و رنگهای متنوعی تولید میشود.
سوهان یزدی
یزد دو نوع سوهان معروف دارد: یکی سوهان خانی است که با روغن حیوانی، روغن گیاهی، شکر، آرد گندم، پودر جوانه گندم، مغز پسته، زرده تخممرغ و هل تهیه میشود و دیگری سوهان آردی است که با آرد جوانه گندم، شکر، روغن، گلاب و زعفران پخته میشود و به شکل دایرههای نازک با ضخامت حدود یک سانتیمتر تولید میشود.
نان برنجی
نان برنجی یک شیرینی سنتی است که در چند شهر ایران از جمله قزوین، کرمانشاه و یزد پخته میشود، با این تفاوت که مدل یزدی آن معمولاً شیرینی کمتری دارد. ترکیبات اصلی نان برنجی شامل آرد برنج، آرد گندم، پودر قند، زرده تخممرغ، هل، گلاب و روغن جامد است و در دو طعم ساده و زعفرانی درست میشود.
نان نارگیلی
نان نارگیلی از ترکیب شکر، نارگیل و روغن تهیه میشود و معمولاً بهعنوان چاشنی کنار قهوه یزدی یا چای سرو میشود.
نان منقا
نان منقا که با نام نان پنجرهای یا خاتون پنجره هم شناخته میشود، با استفاده از قالبهای مخصوص تهیه میشود. ترکیبات آن شامل آرد سفید، آرد برنج، گلاب، تخممرغ، آب، زعفران، روغن و پودر قند است و از شیرینیهای نسبتاً کمتر شناختهشده اما اصیل یزد به شمار میرود.
نان قندی
نان قندی یکی از نانهای شیرین و سنتی ایرانی است که اصالت اصلی آن بیشتر به شهرهایی مانند قزوین و ساوه بازمیگردد، اما در فروشگاههای سوغاتی فروشی یزد هم میتوانید آن را پیدا کنید. ترکیبات این نان شامل آرد، شکر، شیر، روغن مایع، وانیل، بیکینگپودر و پودر هل است و روی آن معمولاً با زرده تخممرغ، زعفران و کنجد تزیین میشود.
ارده و شیره
اردکان یزد خاستگاه ارده و شیره کنجدی باکیفیت است که بهصورت کاملاً سنتی تولید میشود. حلوا ارده، از دیگر محصولات این منطقه است که با ترکیب کنجد ساییده شده، شکر، تخممرغ، هل، مغز پسته، بادام و فندق تهیه میشود.
قهوه یزدی
قهوه یزدی معمولاً از دانه عربیکا و گاهی روبوستا تهیه میشود و زمان دم کردن آن طولانیتر از قهوههای معمول است. از آنجا که بومیان یزد طبع قهوه را سرد میدانند، هنگام تهیه آن موادی مانند نبات، گلاب و ادویههای معطر با طبع گرم مثل هل و دارچین به آن اضافه میکنند.
خشکبار و آجیل
یزد به دلیل آبوهوای کویری، شرایط خوبی برای تولید خشکبار و آجیل باکیفیت دارد. بادام و پسته از مهمترین محصولات این منطقهاند که هم بهصورت خشکبار به فروش میرسند و هم از آنها بهعنوان ماده اولیه بسیاری از شیرینیهای سنتی یزد مانند قطاب، باقلوا و سوهان استفاده میشود.
صنایع دستی یزد
یزد به دلیل قرارگیری در مسیر تاریخی جاده ابریشم، از دیرباز یکی از قطبهای اصلی نساجی و صنایعدستی ایران بوده است. این موضوع به حدی حائز اهمیت بوده که مارکوپولو در سفرنامه خود به شهرت جهانی پارچههای ابریشمی یزدی اشاره کرده است.
ترمه
ترمه پارچهای نفیس است که تار آن معمولاً از ابریشم طبیعی و پود آن از ابریشم، کرک یا نخ تشکیل میشود. این پارچه معمولاً با طرحهایی مانند بتهجقه، شاخ گوزنی و گلهای شاهعباسی تهیه میشود. این هنر که قدمت آن به حدود ۴۰۰ سال پیش بازمیگردد، در گذشته با انگشت انجام میشد و به همین دلیل به «انگشتباف» هم شهرت داشت، اما امروز بافت آن بیشتر بهصورت نیمهدستی صورت میگیرد.
زیلو
زیلو زیراندازی کاملاً پنبهای است که با نخهای پنبهای بافته میشود و طرحهایی مانند بند رومی، هشتپر و زلفک دارد. این هنر بیشتر در شهر میبد رواج دارد؛ بهطوریکه ناصر خسرو در سفرنامه خود از وجود پانصد کارگاه زیلوبافی در این منطقه یاد کرده است. میبد به همین دلیل به «شهر جهانی زیلو» شهرت دارد.
داراییبافی
داراییبافی یا ایکات، هنری با قدمت حدود ۸۰۰ سال است که در آن از نخهای ابریشمی و پشمی برای بافت پارچههای نفیس استفاده میشود. از این پارچههای گرانبها در گذشته بیشتر طبقات مرفه جامعه برای رو لحافی، روتختی و رومیزی استفاده میکردند. البته در حال حاضر به دلیل سختی کار، این هنر رو به فراموشی رفته است.
شمد
شمد پارچهای بسیار نازک است که از نخهای پنبهای یا ابریشمی بافته میشود و بهعنوان روانداز در فصل تابستان استفاده میشود. این محصول نمونهای از سازگاری هنر نساجی یزد با اقلیم گرم منطقه است.
دستمال یزدی
دستمال یزدی از نخ الوان (نوعی ابریشم) بافته و با رنگهای طبیعی رنگآمیزی میشود. این دستمالها در انواع مختلفی از جمله عشایری و مستریزه تولید میشوند و در گذشته کاربردهایی مانند بستهبندی، گرفتن نان یا خشککردن عرق پیشانی داشتهاند.
سفال و سرامیک
میبد به دلیل داشتن خاک رس مرغوب و چسبنده، یکی از مهمترین مراکز تولید سفال و سرامیک در ایران است. از جمله مهمترین نقوش سفالهای میبد میتوان به «خورشید خاتم» و «مرغ و ماهی» اشاره کرد که در همه محصولات از آنها استفاده میشود؛ از ظروف غذاخوری و گلدان گرفته تا کاشیهای تزیینی.
ظروف مسی
یزد پس از کرمان، یکی از مهمترین تولیدکنندگان صنایعدستی مسی ایران است. این ظروف از مس خالص ساخته میشوند و با چکشکاری دقیق تزیین میشوند. در راسته مسگرهای بازار قدیمی یزد میتوانید استادکاران را در حال ساخت قابلمه، سینی و ظروف تزیینی مسی مشاهده کنید.
طلا و زیورآلات سنتی
هنر طلاسازی یکی از میراثهای فرهنگی مهم یزد است. برخلاف بیشتر نقاط ایران که زیورآلات را با طلای ۱۸ عیار میسازند، در یزد از طلای ۲۰ و ۲۲ عیار استفاده میشود. هر چه عیار طلا بیشتر باشد، زیورآلات طلا درخشندگی و ارزش بیشتری خواهند داشت.
گیوه یزدی
گیوهبافی حرفه اصلی مردمان شهرهایی مانند بهاباد، میبد، تفت و مهریز در استان یزد است. گیوههای تولیدشده در این مناطق ظرافت خاصی دارند و به همین دلیل متفاوت از سایر گیوههای تهیه شده در نقاط دیگر کشور است.
محصولات حصیربافی
حصیربافی که به آن بافت بوریا هم گفته میشود، عمدتاً در شهر بافق و توسط زنان خانهدار این منطقه انجام میشود. برای حصیربافی از برگ درخت خرمای وحشی و ساقههای نی رودخانهای استفاده میشود. با این هنر میتوان محصولات متنوعی تولید کرد که از جمله آنها میتوان به کلاه، بادبزن، جارو، پادری و فرش حصیری اشاره کرد.
تابلوهای کاشی و هنرهای سنتی
کاشیسازی یکی دیگر از صنایعدستی شاخص یزد است که ریشه در همان هنر سفالگری منطقه دارد. کاشیهای یزد دارای نقشهای سنتی و رنگهای زندهای هستند که اغلب از بناهای تاریخی و مذهبی این شهر الهام گرفته شدهاند. خاتمکاری هم از هنرهای دیرینه ایرانی است که در یزد طرفداران خودش را دارد. خاتمکاری با چندضلعیهای ریز چوبی، استخوانی و فلزی و با رنگهای مختلف انجام میشود.
سخن آخر
یزد را به دلیل شیرینیها و خوراکیهای متنوع و همچنین صنایع دستی نفیس، میتوان مقصد خوبی برای شکم گردی و خرید سوغاتی دانست. از قطاب و باقلوا گرفته تا ترمه، زیلو و سفال میبد، هر کدام از این محصولات بهنوعی بازتابی از تاریخ، اقلیم و مهارت مردمان این شهر کویری هستند. بهترین مکان برای تهیه این سوغاتیها، بازارهای سنتی و تاریخی یزد مانند بازار خان، بازار پنجهعلی و بازار قیصریه هستند که علاوه بر تنوع محصولات، خود بخشی از تجربه سفر به این شهر بهحساب میآیند.
سؤالات متداول
ثبت دیدگاه اولین نفر باشید که نظر میدهید.