بهاره بهرامی یکی از معروفترین جاذبههای تهران که احتمالاً همه ما کموبیش درباره آن شنیدهایم، کاخ سعدآباد است که در شمال شهر تهران و در دامنههای توچال قرار گرفته است. شاید جالب باشد بدانید که سعدآباد فقط یک کاخ نیست؛ در واقع این مجموعه از دهها کاخ و بخشهای مختلف تشکیل شده است که هر کدام بهنوعی روایتگر تاریخ قاجار و دوران پهلوی هستند.
در این مطلب قرار است به معرفی کامل این مجموعه باشکوه بپردازیم و بخشهای مختلف آن، از جمله موزهها، کاخها و دروازهها را معرفی کنیم و همچنین درباره راههای دسترسی، ساعات بازدید و روزهای تعطیلی این مجموعه صحبت میکنیم.
کاخ سعدآباد کجاست؟
کاخ سعدآباد در شمال شهر تهران و در محدوده شمیرانات قرار دارد. این مجموعه تاریخی بر روی کوهپایههای توچال واقع شده است و از نظر موقعیت جغرافیایی، یکی از خاصترین جاذبههای شمال پایتخت محسوب میشود.
کاخ سعدآباد از سمت جنوب به محله تجریش، از سمت غرب به ولنجک، از سمت شرق به گلابدره و بخشهایی از نیاوران و از سمت شمال به دامنههای رشتهکوه البرز و مسیرهای منتهی به توچال ختم میشود.
نکته مهمی که باید بدانید این است که مجموعه سعدآباد در گذشته دروازهها و ورودیهای متعددی داشته است، اما در حال حاضر امکان تردد فقط از دو دروازه وجود دارد که در ادامه بیشتر درباره آنها صحبت میکنیم.
مسیر دسترسی به کاخ سعدآباد از دربند
اگر میخواهید از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنید، این ورودی بهترین راه است. بدین منظور کافی است سوار متروی خط ۱ شوید و در ایستگاه تجریش (آخرین ایستگاه خط) پیاده شوید. پس از رسیدن به میدان تجریش، سوار تاکسی شوید و در میدان دربند پیاده شوید. حالا کافی است کمی پیادهروی کنید تا به ورودی مجموعه سعدآباد برسید.
اگر میخواهید از خودروی شخصی استفاده کنید، باید ابتدا خود را به میدان تجریش برسانید و سپس وارد خیابان دربند (ضلع شمالی میدان) شوید و مسیر را تا انتها ادامه دهید تا به میدان دربند برسید. توجه داشته باشید که مجموعه سعدآباد پارکینگ اختصاصی ندارد و لازم است خودرو را در میدان دربند یا خیابانهای اطراف پارک کنید.
مسیر دسترسی به کاخ سعدآباد از زعفرانیه
ورودی زعفرانیه معمولاً برای افرادی که میخواهند از خودروی شخصی استفاده کنند، گزینه بهتری است. در این روش کافی است به میدان تجریش بروید و وارد خیابان ولیعصر شوید، سپس وارد خیابان شهید فلاحی (زعفرانیه سابق) شوید و آن را تا انتها ادامه دهید. پس از چراغ قرمز، وارد خیابان شهید طاهری شوید و مسیر را تا انتها بروید.
اگر میخواهید از وسایل حملونقل عمومی استفاده کنید، باید با مترو یا اتوبوس خود را به میدان تجریش برسانید. از آنجا سوار تاکسیهای آصف یا اسدآباد شوید. از راننده بخواهید شما را ابتدای خیابان شهید طاهری پیاده کند. از اینجا تا ورودی زعفرانیه سعدآباد، حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی در پیش دارید.
نکته: مجموعه سعدآباد پارکینگ ندارد و باید خودرو را در خیابانهای اطراف پارک کنید.
آدرس و اطلاعات تماس با مجموعه سعدآباد
برای اینکه بتوانید برنامهریزی دقیقی برای بازدید از کاخ سعدآباد داشته باشید، بهتر است اطلاعات کافی در خصوص آدرس دقیق ورودیها، شماره تماس و راههای ارتباطی با این مجموعه داشته باشید. در جدول زیر، همه این موارد را گردآوری کردهایم:
| آدرس ورودی زعفرانیه | تهران، خیابان ولیعصر، خیابان شهید فلاحی (زعفرانیه)، انتهای خیابان شهید کمال طاهری |
| آدرس ورودی دربند | تهران، میدان تجریش، خیابان شهید جعفری، ضلع جنوبی میدان دربند |
| تلفن مجموعه سعدآباد | 021-27940000 |
| وبسایت رسمی مجموعه | www.sadmu.ir |
ساعت بازدید از کاخ سعدآباد
کاخ سعدآباد همهروزه، بهجز روزهای تعطیل، از ساعت ۹ تا ۱۶ میزبان بازدیدکنندگان است. توجه کنید که آخرین مهلت خرید و تهیه بلیت ساعت ۱۴ است و پس از آن هیچ بلیتی صادر نخواهد شد. نکته دیگر اینکه مجموعه سعدآباد رأس ساعت ۱۶ تعطیل میشود و تخلیه کامل مجموعه تا ساعت ۱۷ انجام میگیرد.
جدول روزهای تعطیل کاخموزههای سعدآباد
مجموعه فرهنگیـتاریخی سعدآباد در برخی مناسبتهای رسمی و مذهبی تعطیل است و بنابراین در این روزها امکان بازدید از آن وجود ندارد:
| مناسبت | روز تعطیل |
| رحلت امام خمینی (ره) | ۱۴ خرداد |
| شهادت امام علی (ع) | ۲۱ رمضان |
| شهادت امام جعفر صادق (ع) | ۲۵ شوال |
| تاسوعای حسینی | ۹ محرم |
| عاشورای حسینی | ۱۰ محرم |
| رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع) | ۲۸ صفر |
خرید بلیط کاخ سعدآباد تهران
برای بازدید از مجموعه فرهنگیـتاریخی کاخ سعدآباد باید بلیت ورود به آن را خریداری کنید. نکته مهمی که پیش از مراجعه باید بدانید این است که بلیت بازدید از هر بخش مجموعه سعدآباد را باید بهصورت جداگانه تهیه کنید و با بلیت ورودی میتوانید در محوطه بیرونی قدم بزنید و وقتگذرانی کنید.
جدول قیمت بلیت بخشهای مختلف کاخ سعدآباد
| قیمت بلیت | نام بخش یا موزه |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | ورودی باغموزه سعدآباد |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | کاخموزه سبز |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | کاخموزه ملت (کاخ سفید) |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه هنرهای زیبا |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه نظامی |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه پوشاک سلطنتی (کاخ شمس) |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه برادران امیدوار |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه استاد فرشچیان |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه استاد حسین بهزاد |
| ۱۵۰٬۰۰۰ ریال | موزه میرعماد (خط و کتابت) |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه آب |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه ظروف سلطنتی |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه اتومبیلهای سلطنتی |
| ۲۰۰٬۰۰۰ ریال | موزه سلاحهای دربار |
| ۱۵۰٬۰۰۰ ریال | موزه آشپزخانه سلطنتی |
بهترین زمان بازدید از مجموعه فرهنگی سعدآباد تهران
با توجه به اینکه سعدآباد فقط مجموعهای از کاخها و موزه های تهران نیست و در واقع باغهای وسیع و فضای سبز زیادی دارد، بهترین زمان بازدید از این مجموعه را میتوان فصل بهار و بهخصوص اردیبهشتماه دانست. این موقع از سال علاوه بر اینکه هوا خنک و مطبوع است، باغها هم سرسبز هستند و میتوانید از جریان آب در محوطه نیز لذت ببرید. پس از آن، بهترین زمان بازدید از این مجموعه فصل پاییز و بهخصوص از مهرماه تا اواسط آبان ماه است؛ یعنی زمانی که میتوانید از بازی رنگهای طبیعت لذت ببرید و عکسهای زیبایی بگیرید.
نکته: اگر حوصله شلوغی ندارید، سعی کنید ساعات ابتدایی صبح را برای بازدید از کاخ سعدآباد انتخاب کنید.
کاخها و موزههای مجموعه سعدآباد
مجموعه سعدآباد حاصل بیش از یک قرن تحول تاریخی، سیاسی و فرهنگی در شمال تهران است. این مجموعه که در اواخر دوره قاجار شکل گرفت و در دوره پهلوی اول و دوم گسترش یافت، پس از انقلاب اسلامی به یک مجموعه فرهنگی با چندین موزه تبدیل شد. در ادامه، مهمترین موزههای کاخ سعدآباد قابل بازدید را معرفی خواهیم کرد.
کاخموزه ملت
کاخموزه ملت که بیشتر با نام «کاخ سفید» شناخته میشود، بزرگترین بنای کاخ سعدآباد تهران است. ساخت این کاخ به دستور رضاشاه در سال ۱۳۱۰ خورشیدی آغاز و در سال ۱۳۱۵ به پایان رسید. این بنا از ابتدا برای انجام امور تشریفاتی و اداری دربار طراحی شد، اما در دوره محمدرضا پهلوی به اقامتگاه تابستانی شاه و فرح دیبا تبدیل شد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در سال ۱۳۶۰ این مجموعه به «کاخموزه ملت» تبدیل شد. در این موزه میتوانید ضمن دیدن تالارهای تشریفات، سالنهای پذیرایی، دفاتر کار و فضای اقامتی، مجموعهای ارزشمند از فرشهای نفیس ایرانی، لوسترهای اروپایی، آثار هنری، اشیای تزیینی و هدایای سیاسی آن دوران را نیز مشاهده کنید.
کاخ سبز
کاخ سبز قدیمیترین کاخ دوره پهلوی در سعدآباد است. این بنا در ابتدا عمارتی نیمطبقهای بود که رضاشاه آن را در سال ۱۳۰۱ خورشیدی، پیش از رسیدن به سلطنت، خریداری کرد. پس از تشکیل حکومت پهلوی، این کاخ گسترش یافت و در سال ۱۳۰۷ به دفتر کار و اقامتگاه تابستانی رضاشاه و همسرش عصمتالملوک دولتشاهی اختصاص داده شد.
یکی از مهمترین رویدادهای تاریخی مرتبط با این کاخ، انعقاد «پیمان سعدآباد» در سال ۱۳۱۶ خورشیدی است که با حضور نمایندگان ایران، ترکیه، عراق و افغانستان در محوطه مقابل کاخ برگزار شد. پس از انقلاب، این بنا به موزه تبدیل شد و به دلیل رنگ سبز نمای بیرونی، «کاخموزه سبز» نام گرفت. در این موزه میتوانید از تالار آیینه، اتاقهای کار و خواب، منبتکاریها، آیینهکاریها و تزئینات کمنظیر این کاخ دیدن کنید.
کاخ شمس پهلوی یا موزه پوشاک سلطنتی
این بنا در اصل کاخ تابستانی شمس پهلوی، خواهر محمدرضا پهلوی، بود که ساخت آن در سال ۱۳۱۴ آغاز و در سال ۱۳۱۸ به پایان رسید. معماری این کاخ تلفیقی از دو سبک ایرانی و اروپایی است. این کاخ که در شمال مجموعه سعدآباد قرار دارد، پس از مهاجرت شمس پهلوی به مهرشهر کرج، به محل نگهداری اشیای قیمتی و هدایای سلطنتی تبدیل شد.
پس از انقلاب، این بنا ابتدا به موزه مردمشناسی تغییر کاربری داد و در نهایت به «موزه پوشاک سلطنتی» تبدیل شد. در این موزه، پوشاک رسمی و تشریفاتی اعضای خاندان پهلوی، عکسهای تاریخی و اشیای تزیینی مربوط به دوره پهلوی دوم نگهداری میشوند.
موزه خط و کتابت میرعماد
ساختمان این موزه از قدیمیترین بناهای سعدآباد است که قدمت آن به اواخر دوره قاجار برمیگردد. این بنا که در گذشته محل سکونت فرزندان محمدرضا پهلوی بوده است، در سال ۱۳۷۶ با هدف معرفی تاریخ خوشنویسی ایران، به موزه خط و کتابت میرعماد تغییر کاربری داد.
در موزه میرعماد با مسیر تکامل و تحول خوشنویسی ایرانی از پیش از اسلام تا دورههای متأخر اسلامی آشنا خواهید شد. در این موزه، آثاری با خطوط کوفی، ثلث، نسخ، تعلیق، نستعلیق و شکستهنستعلیق، نسخههای خطی، قطعات خوشنویسی و اشیای کاربردی مزین به این خطوط در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارند.
موزه استاد حسین بهزاد
این موزه که در واقع بنایی متعلق به دوران قاجار است، در دوره پهلوی اول به نام «کاخ کرباسی» شناخته میشد و محل کار و اقامت رضاشاه بود. پس از انقلاب و در پی انعقاد قرارداد بین سازمان میراث فرهنگی و خانواده استاد حسین بهزاد، این بنا به محلی برای نمایش آثار این هنرمند بزرگ اختصاص داده شد.
موزه استاد بهزاد چند سالن تخصصی دارد که هر کدام بخشی از آثار نگارگری ایشان، شامل طراحیها، صحنههای برگرفته از ادبیات فارسی، فرهنگ مردم و چهره بزرگان علم و ادب ایران را نمایش میدهند.
موزه استاد فرشچیان
موزه استاد فرشچیان از ساختمانهای قاجاری سعدآباد است که زمانی محل اقامت رضاشاه و همسرش بوده است. این بنا در سال ۱۳۸۰ به موزه اختصاصی آثار استاد محمود فرشچیان تبدیل شد. در این موزه، بیش از پنجاه اثر از برجستهترین نگارگریهای استاد فرشچیان وجود دارد که هر کدام جایگاه خاصی در هنر معاصر ایران دارند.
موزه هنرهای زیبا
ساختمان موزه هنرهای زیبا در دوره رضاشاه ساخته شد و به دلیل استفاده از سنگ مرمر تیره، به «کاخ اسود» شهرت داشت. این بنا پس از انقلاب و در سال ۱۳۶۱ به موزه هنرهای زیبا تبدیل شد. در این موزه سه طبقه میتوانید آثار نقاشی و مجسمهسازی ایران و جهان را از دوره صفویه تا قرن بیستم میلادی نظاره کنید. آثار این موزه غالباً متعلق به نقاشان معاصر ایرانی و هنرمندان برجسته اروپایی هستند.
موزه هنر ملل
موزه هنر ملل که بخشی از کاخموزه ملت است، در گذشته موزه هنری اختصاصی فرح پهلوی بود. آثار این موزه از نقاط مختلف جهان گردآوری شدهاند. در این موزه میتوانید نمونههایی از هنر تمدنهای باستانی، هنر اسلامی، آفریقا، هند، خاور دور، تمدن مایاها و همچنین هنر معاصر ایران و جهان را مشاهده کنید.
موزههای مسلح سعدآباد
این بخش شامل موزه نظامی و موزه سلاحهای دربار است. ساختمانهای این موزهها در گذشته محل سکونت اعضای خاندان پهلوی بودهاند و پس از انقلاب به نمایشگاه دائمی سلاحها و تجهیزات نظامی تبدیل شدند. در این موزهها، علاوه بر انواع سلاحهای سرد و گرم، اشیای دیگری همچون پوشاک نظامی، مدالها و اسناد نظامی دوره قاجار تا پهلوی دوم نیز وجود دارد.
موزه آب
موزه آب سعدآباد در ساختمانی قرار دارد که در گذشته دفتر مخصوص محمدرضا پهلوی بود. این موزه با هدف معرفی تاریخ مهندسی آب در ایران تأسیس شد. در این مجموعه میتوانید ابزارهای آبرسانی قدیمی، اسناد تاریخی، ماکت سدها، تأسیسات آبی و مدلهای هیدرولیکی را تماشا کنید.
موزه ظروف سلطنتی
این بنا در دوره پهلوی برای اشرف پهلوی ساخته شد و پس از انقلاب به موزه ظروف سلطنتی تغییر کاربری داد. در حال حاضر، در این موزه بیش از ۵۰۰ قطعه ظرف تزیینی و تشریفاتی از دوره قاجار و پهلوی دوم وجود دارد که بسیاری از آنها ساخت کارخانههای معروف اروپایی هستند.
موزه آشپزخانه سلطنتی
این ساختمان که در دوره پهلوی دوم بهعنوان آشپزخانه اختصاصی کاخ ملت ساخته شد، مجهز به مدرنترین تجهیزات روز بود. پس از انقلاب، این بنا احیا شد و سپس به موزه آشپزخانه سلطنتی تبدیل شد. در این موزه میتوانید اسناد، تصاویر، تجهیزات و فضاهای مرتبط با تشریفات غذایی دربار را ببینید.
موزه برادران امیدوار
این موزه که در دوره قاجار ساخته شده است، در گذشته کالسکهخانه و محل استراحت سورچیها بوده است. پس از انقلاب و در سال ۱۳۸۲، این ساختمان به موزه برادران امیدوار، عیسی و عبدالله امیدوار، نخستین جهانگردان ایرانی اختصاص داده شد. در این موزه عکسها، فیلمها، صنایعدستی و یادگارهای سفر دهساله آنها به ۹۹ کشور جهان را خواهید دید.
موزه اتومبیلهای سلطنتی
در موزه اتومبیلهای سلطنتی، مجموعهای از خودروهای تشریفاتی و شخصی خاندان پهلوی را خواهید دید. خودروهای این موزه غالباً متعلق به برندهای معتبر جهانی مانند مرسدسبنز و رولزرویس هستند که بهصورت سفارشی نیز ساخته شدهاند. این اتومبیلها پس از مرمت و بازسازی در معرض دید عموم قرار گرفتهاند.
موزه آلبومهای سلطنتی
موزه آلبومهای سلطنتی محل نگهداری اسناد تصویری، آلبومهای عکس و مدارک مکتوب مرتبط با دوران پهلوی است. از این رو، با بازدید از این موزه، دقیقتر با فضای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن دوره آشنا خواهید شد.
دروازههای کاخ سعدآباد
مجموعه تاریخی کاخ سعدآباد به دلیل وسعت زیاد و داشتن کاخهای متعدد، از ابتدا چندین دروازه داشته است. هر کدام از این دروازهها با توجه به موقعیت مکانی، سطح امنیتی و نوع تردد، کارکرد مشخصی داشتهاند. مهمترین و شناختهشدهترین دروازههای سعدآباد عبارتاند از:
- دروازه دربند؛
- دروازه زعفرانیه؛
- دروازه کاخ سفید؛
- دروازه نظامیه؛
- دروازه جعفرآباد (دو ورودی مجزا)؛
- دروازه رودخانه؛
- دروازه میدان دربند.
قناتهای کاخ سعدآباد
یکی از مهمترین بخشهای سعدآباد که نقش مهمی هم در شکلگیری و تداوم حیات این مجموعه داشته است، شبکه قناتهای آن است. در دوران قاجار، آب مورد نیاز باغها و عمارتها عمدتاً از رودخانه دربند تأمین میشد؛ اما با گسترش مجموعه در دوره پهلوی دوم و افزایش مصرف آب، نیاز بود که قناتهای متعددی حفر شوند. از جمله قناتهای شناختهشده این مجموعه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- قنات کاخ سفید؛
- قنات کاخ شمس؛
- قنات جعفرآباد؛
- قنات قوامالدوله؛
- قنات هراشآب؛
- قنات جوادیه.
کاخهای غیر قابل بازدید در مجموعه سعدآباد
علاوه بر کاخها و موزههای قابل بازدید، تعدادی از بناهای مجموعه سعدآباد همچنان در اختیار نهادهای دولتی قرار دارند و بنابراین امکان بازدید عمومی از آنها وجود ندارد. از مهمترین این کاخها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاخ جدید ولیعهد رضا پهلوی؛
- کاخ فریده دیبا؛
- کاخ بهمن پهلوی؛
- کاخ اختصاصی؛
- کاخ ملکه مادر؛
- کاخ احمدرضا؛
- ساختمان عبدالرضا؛
- کاخ لیلا.
امکانات رفاهی کاخ سعدآباد
با توجه به وسعت مجموعه و زمانبر بودن بازدید از آن، در قسمتهای مختلف امکانات رفاهی متعددی در نظر گرفته شده است. از مهمترین امکانات رفاهی کاخ سعدآباد تهران میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرویسهای بهداشتی در نقاط مختلف؛
- بوفه و کافیشاپ؛
- نیمکتها و فضاهای استراحت در محوطه باغ؛
- فروشگاه محصولات فرهنگی و صنایعدستی؛
- مسیرهای پیادهروی مشخص و تابلوهای راهنما.
جاهای دیدنی نزدیک کاخ سعدآباد
با توجه به اینکه مجموعه سعدآباد در شمال تهران واقع شده است، در اطراف آن جاذبههای تاریخی، طبیعی، مذهبی و تفریحی متعددی قرار دارد. از اینرو میتوانید با یک تیر چند نشان بزنید و علاوه بر بازدید از سعدآباد، جاذبههای اطراف آن را هم ببینید. مهمترین جاهای دیدنی تهران در اطراف این کاخ عبارتاند از:
- دربند؛
- میدان تجریش؛
- بازار تجریش؛
- امامزاده صالح؛
- پارک جمشیدیه؛
- کاخ نیاوران؛
- ولنجک؛
- توچال.
سخن آخر
کاخ سعدآباد تنها یکی از شاخصترین بناهای تاریخی تهران است که با بازدید از آن میتوانید با سیر تحولات سیاسی، فرهنگی، هنری و اجتماعی ایران در طی بیش از یک قرن آشنا شوید؛ بنابراین اگر علاقهمند به تاریخ و هنر هستید، قطعاً نباید بازدید از کاخ سعدآباد تهران را از دست بدهید.
ثبت دیدگاه اولین نفر باشید که نظر میدهید.