غار مغان مشهد؛ غاری اسرارآمیز با قدمتی میلیون ساله در دل رشتهکوه بینالود
بهاره بهرامی اگر اهل طبیعتگردی و ماجراجویی باشید، احتمالاً یکی از جاهایی که دوست دارید ببینید، غارها هستند. غارها از این لحاظ جذاب هستند که علاوه بر چشماندازهای طبیعی، معمولاً داستانهای رمزآلودی هم در دل خود دارند. غار مغان مشهد یکی از همین جاذبههاست که در ارتفاعات جنوب مشهد قرار دارد. این غار علاوه بر جذابیتهایی که به لحاظ زمینشناسی دارد، یکی از مرموزترین دیدنیهای اطراف مشهد هم بهحساب میآید و همین باعث شده که مورد توجه گردشگران قرار بگیرد.
اگر دیدن غارها برای شما هم جذاب است، این مطلب را تا انتها دنبال کنید. در ادامه به معرفی کامل غار مغان خواهیم پرداخت؛ از موقعیت جغرافیایی و مسیر دسترسی به آن گرفته تا تاریخچه، بخشهای مختلف، بهترین زمان بازدید و اسرار نهفته در آن.
آشنایی با غار مغان
غار مغان یکی از قدیمیترین غارهای طبیعی ایران است که در دامنههای رشتهکوه بینالود در نزدیکی مشهد قرار دارد. بر اساس مطالعات زمینشناسی و کشف فسیلهای دریایی در مسیرهای منتهی به آن، قدمت این غار به حدود ۱۰۰ میلیون سال قبل برمیگردد و این یعنی این منطقه در گذشتههای بسیار دور زیر آب بوده است.
فضای داخلی غار از تالارهای بزرگ، دالانهای پیچدرپیچ، قندیلهای آهکی، ستونهای استالاگمیت و استالاکتیت، چشمهها، برکههای کوچک و چاههای عمیق تشکیل شده است که بعداً درباره آنها صحبت خواهیم کرد. ناگفته نماند که یکی از دلایل شهرت این غار، روایتها و افسانههای محلی همچون نهنگ سنگی و موجودات افسانهای است. البته تاکنون هیچ مدرکی علمی برای این روایتها یافت نشده است و بسیاری از این افسانهها ریشه در باورهای محلی دارند.
غار مغان کجاست؟
غار مغان در استان خراسان رضوی، در جنوب روستای مغان و در ارتفاعات جنوب شرقی مشهد واقع شده است. این غار در دامنه رشتهکوه بینالود قرار دارد و تا مرکز شهر مشهد حدود ۴۶ کیلومتر فاصله دارد. این غار که دو دهانه ورودی دارد، در ارتفاع حدود ۲۹۱۰ متری از سطح دریا قرار گرفته و به همین دلیل ممکن است بازدید از آن برای همه افراد مناسب نباشد.
- آدرس غار مغان: استان خراسان رضوی، مشهد، روستای مغان، ارتفاعات جنوب روستا، دامنه رشتهکوه بینالود.
چگونه به غار مغان برویم؟
برای رسیدن به غار مغان ابتدا باید خود را به جنوب شهر مشهد برسانید و بعد وارد جاده کوهستانی منتهی به روستای مغان شوید؛ این مسیر از حوالی منطقه سیدی و کوههای خلج آغاز میشود و پس از عبور از روستاهای بالندر، اردمه و خانرود به روستای مغان میرسد.
پس از ورود به روستا باید خودروی خود را پارک کنید و ادامه راه را پیاده طی کنید. مسیر پیادهروی تا دهانه غار حدود یک تا یک و نیم ساعت زمان میبرد و در واقع یک مسیر کوهستانی است. ازاینرو بهتر است کفش مناسب بپوشید و آب آشامیدنی و تجهیزات اولیه کوهنوردی همراهتان داشته باشید.
از آنجا که فضای داخلی غار پر از چاه و دالانهای متعدد است، بهتر است این مسیر را با همراهی یک راهنمای محلی یا گروههای غارنوردی طی کنید.
فاصله مشهد تا غار مغان
همانطور که گفتیم، غار مغان در جنوب روستای مغان و در دامنه رشته کوه بینالود قرار دارد و فاصله آن تا مرکز شهر مشهد حدود ۴۶ کیلومتر است. نکته مهم اینکه مسیر دسترسی به این غار تا روستا آسفالت است، اما از روستا تا دهانه غار باید مسیر نسبتاً چالش برانگیز کوهستانی را بهصورت پیاده طی کنید.
در جدول زیر فاصله تقریبی چند شهر مهم تا غار مغان را مشاهده خواهید کرد:
| مبدأ | فاصله تقریبی تا غار مغان | مدت زمان سفر با خودرو |
| مشهد | ۴۶ کیلومتر | یک ساعت و نیم |
| تهران | ۹۴۰ کیلومتر | یازده ساعت و نیم |
| نیشابور | ۱۶۸ کیلومتر | حدود سه ساعت |
| سبزوار | ۲۸۱ کیلومتر | حدود چهار ساعت |
| قوچان | ۱۸۳ کیلومتر | حدود سه ساعت |
| تربتحیدریه | ۱۹۲ کیلومتر | حدود سه ساعت |
| بجنورد | ۳۰۸ کیلومتر | حدود چهار ساعت و نیم |
آب و هوای غار مغان
غار مغان در منطقهای کوهستانی و در ارتفاع حدود ۳۰۰۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است؛ به همین دلیل آبوهوای آن نسبت به شهر مشهد خنکتر است. در فصل بهار و تابستان، طبیعت اطراف غار سرسبز میشود و دمای هوا برای کوهنوردی و طبیعتگردی نیز مناسب خواهد بود. نکته مهم اینکه به دلیل نفوذ نکردن نور خورشید به بخشهای داخلی، هوای غار حتی در گرمترین روزهای تابستان هم خنکتر از فضای خارجی آن است.
در فصل پاییز و زمستان هم علاوه بر کاهش دما، ممکن است مسیر کوهستانی لغزنده باشد و پیمایش را دشوارتر کند؛ بنابراین اگر قصد بازدید در این فصلها را دارید، حتماً وضعیت آبوهوا را پیش از حرکت بررسی کنید و تجهیزات کافی به همراه داشته باشید.
وجه تسمیه غار مغان
درباره نامگذاری غار و روستای مغان روایتهای مختلفی وجود دارد، اما مشهورترین آن به واژه مُغ بازمیگردد. در ایران باستان، «مغ» به موبدان و روحانیان زرتشتی گفته میشد و گفته میشود نام «مغان» نیز از همین واژه گرفته شده است.
بر اساس روایتهای محلی، در روزگاران گذشته یکی از موبدان زرتشتی برای عبادت، خلوت و ریاضت به این غار پناه آورده و مدتی در آن سکونت داشته است. پس از او نیز گروهی از پیروانش به این منطقه میآیند و همین موضوع باعث میشود روستا و غار با نام «مغان» شناخته شوند.
بخشهای مختلف غار مغان
همانطور که قبلاً هم اشاره کردیم، غار مغان پر از مسیرهای پیچدرپیچ، تالارها، دالانهای باریک، چاهها، برکهها و سازندهای آهکی است. همین ساختار پیچیده باعث شده این غار یکی از جذابترین و در عین حال چالشبرانگیزترین غارهای ایران برای غارنوردان باشد. هرچه به سمت عمق غار پیش بروید، مسیر پیچیدهتر و شیب آن بیشتر میشود؛ به همین دلیل بهتر است بدون راهنما وارد این غار نشوید. در مجموع مهمترین بخشهای غار مغان را میتوان موارد زیر دانست:
تالارهای غار
غار مغان چهار تالار اصلی دارد که از نظر ابعاد و ارتفاع با هم تفاوت دارند. تالار نخست، بزرگترین بخش غار است و حدود ۲۵۰ متر طول دارد. پس از آن، سه تالار دیگر با ابعاد کوچکتر وجود دارد که از طریق دالانها و مسیرهای سنگی به یکدیگر متصل میشوند. با ورود به هر تالار، ارتفاع سقف کاهش پیدا میکند و فضای غار بستهتر میشود.
قندیلها و ستونهای آهکی
یکی از زیباترین بخشهای غار، قندیلهای آهکی یا استالاکتیتها و استالاگمیتها هستند که طی میلیونها سال بر اثر چکیدن آبهای غنی از مواد معدنی شکل گرفتهاند. در برخی نقاط، این قندیلها به یکدیگر متصل شده و ستونهای آهکی بزرگی را به وجود آوردهاند.
چاهها و پرتگاهها
در بخشهای مختلف غار چندین چاه طبیعی دیده میشود که عمق برخی از آنها به حدود ۲۵ متر میرسد. همچنین پرتگاههایی در مسیر وجود دارد که عبور از آنها بدون تجهیزات مناسب، ممکن است خطرناک باشد. به همین دلیل، بخشهایی از غار تنها برای غارنوردان حرفهای قابل پیمایش هستند.
برکه و چشمههای داخلی
در انتهای برخی از مسیرها، برکهها و چشمههای کوچکی وجود دارد که آب آنها بسیار زلال و خنک است؛ اما برای آشامیدن مناسب نیست و توصیه میشود از آن استفاده نکنید.
دالانها و مسیرهای تودرتو
یکی از ویژگیهای غار مغان، وجود دالانها و راهروهای پیچدرپیچ است. این مسیرها در بعضی قسمتها باریک و لغزنده هستند و به شاخههای مختلفی تقسیم میشوند. به همین دلیل ممکن است افراد ناآشنا بهراحتی مسیر را گم کنند.
تاریخچه غار مغان مشهد
غار مغان از نظر زمینشناسی یکی از قدیمیترین غارهای ایران به شمار میرود و بر اساس شواهد موجود، قدمت آن به حدود ۱۰۰ میلیون سال و دوره دوم زمینشناسی میرسد. کشف فسیلهای حلزونهای دریایی در مسیرهای منتهی به غار، نشان میدهد که این منطقه میلیونها سال پیش بخشی از بستر دریا بوده و در گذر زمان بر اثر تحولات زمینشناسی به شکل امروزی درآمده است.
غار مغان در مرداد سال ۱۳۲۴ توسط گروهی متشکل از ۷۰ کوهنورد مشهدی شناسایی و معرفی شد. از آن زمان تاکنون، این غار به یکی از مهمترین مقاصد غارنوردی در شرق کشور تبدیل شده است.
اسرار و عجایب غار مغان مشهد
غار مغان علاوه بر ویژگیهای طبیعی، به دلیل روایتها و افسانههای محلی نیز شهرت زیادی دارد. تاریکی مطلق، دالانهای پیچدرپیچ، چاههای عمیق و سکوت حاکم بر فضای غار، در طول سالها باعث شکلگیری داستانهای مختلفی شده است که در ادامه به چند مورد از آنها اشاره خواهیم کرد.
افسانه نهنگ سنگی
یکی از مشهورترین داستانهای غار مغان به «نهنگ سنگی» مربوط میشود. مردم محلی معتقدند تودهای سنگی در یکی از تالارهای غار شبیه نهنگی بزرگ است که از گنجهای پنهان غار محافظت میکند. در مقابل، زمینشناسان این سازند را نتیجه میلیونها سال رسوبگذاری آهکی و شکلگیری ستونهای طبیعی میدانند.
گنجهای پنهان
سالهاست روایتهایی درباره وجود گنج در اعماق غار مغان نقل میشود. برخی باور دارند این گنجها توسط نیروهای ماورایی محافظت میشوند و هر کسی برای یافتن آنها وارد غار شود، راه خروج را پیدا نخواهد کرد. بااینحال، تاکنون هیچ مدرک تاریخی یا باستانشناسی وجود چنین گنجهایی را تأیید نکرده است.
غار طلسمشده و حضور موجودات افسانهای
در میان مردم منطقه، داستانهایی درباره حضور جن، پری یا موجودات ناشناخته در غار مغان نیز شنیده میشود. کارشناسان معتقدند این باورها بیشتر به دلیل تاریکی مطلق، پیچیدگی مسیرها، صدای خفاشها و فضای مرموز غار شکل گرفته است.
جاهای دیدنی نزدیک غار مغان
اگر برای بازدید از غار مغان راهی این منطقه شدید، پیشنهاد میکنیم که زمانی را هم برای گشتوگذار در جاذبههای اطراف آن مانند روستاهای کوهستانی، چشماندازهای طبیعی و آثار تاریخی اطراف غار در نظر بگیرید. در ادامه چند مورد از این جاذبهها را معرفی خواهیم کرد.
روستای مغان
روستای مغان نزدیکترین جاذبه به این غار است و به دلیل قرار گرفتن در دامنه رشتهکوه بینالود، طبیعت سرسبز و آبوهوای مطبوعی دارد. باغهای میوه، چشمههای طبیعی، رودخانه فصلی و خانههای روستایی، فضای خوبی را برای استراحت پیش یا پس از بازدید از غار فراهم کردهاند.
روستای خانرود
خانرود یکی دیگر از روستاهای زیبای مسیر غار مغان است که تنها چند کیلومتر با این جاذبه فاصله دارد. این روستا به دلیل طبیعت کوهستانی، چشمههای زلال و باغهای میوه، یکی از جذابترین نقاط خراسان رضوی برای طبیعتگردان محسوب میشود. اگر به پیادهروی در مسیرهای بکر و عکاسی از مناظر طبیعی علاقه دارید، بازدید از خانرود احتمالاً برای شما جذاب خواهد بود.
روستای اردمه
روستای اردمه در مسیر دسترسی به غار مغان قرار دارد و چشماندازهای طبیعی، رودخانه، باغهای سرسبز و پوشش گیاهی متنوعش شهرت دارد. بهترین فصل بازدید از این روستا برای علاقهمندان به طبیعت و کوهنوردی، فصلهای بهار و تابستان هستند.
قلعه میرزاخانی
یکی از جاذبههای تاریخی این منطقه، بقایای قلعه میرزاخانی در نزدیکی روستای مغان است. اگرچه بخش زیادی از آن در گذر زمان از بین رفته است، اما بازدید از آن برای علاقهمندان به تاریخ و آثار قدیمی هنوز هم میتواند جذاب باشد.
سخن آخر
غار مغان یکی از شگفتانگیزترین جاذبههای طبیعی اطراف مشهد است که به دلیل قدمت چند میلیون ساله، تالارهای بزرگ، قندیلهای آهکی، مسیرهای اسرارآمیز و طبیعت زیبای اطراف، یکی از جذابترین جاذبهها برای طبیعتگردان در شرق کشور است. البته نباید فراموش کرد که این غار چاهها، پرتگاهها و مسیرهای پیچیدهای دارد؛ ازاینرو توصیه میشود حتماً با حضور یک راهنما و با تجهیزات کامل از این غار دیدن کنید.
سؤالات متداول
ثبت دیدگاه اولین نفر باشید که نظر میدهید.